Aviatsiya kelajagi: Pratt & Whitney gibrid dvigatelni sinovdan oʻtkazishni boshladi

Aviatsiya sanoatining yetakchi vakillaridan biri boʻlgan Pratt & Whitney Canada kompaniyasi mintaqaviy samolyotlar uchun moʻljallangan yangi gibrid-elektr kuch qurilmasini yer usti sinovlaridan oʻtkazishga kirishdi. Ushbu texnologiya kelajakda havo kemalarining yoqilgʻi sarfini va atmosferaga chiqariladigan zararli gazlar miqdorini sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qiladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, yangi tizim yoqilgʻi samaradorligini qariyb 30 foizga oshirishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

RTX Hybrid-Electric Flight Demonstrator loyihasi doirasida ishlab chiqilgan ushbu qurilma Pratt & Whitney turbovintli dvigateli hamda Collins Aerospace tomonidan yaratilgan 1 MW quvvatga ega elektr motorining oʻzaro uygʻunligiga asoslangan. Tizimni quvvat bilan taʼminlash uchun Shveytsariyaning H55 kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan 200 kW·soat sigʻimli akkumulyator batareyalari qoʻllanilgan. Hozirda sinovlar kompaniyaning Kanadadagi Kvebek provinsiyasida joylashgan korxonasida olib borilmoqda.

Texnologiyaning ishlash tamoyili va afzalliklari

Loyiha doirasidagi asosiy yangilik yuklamaning ikki xil turdagi dvigatel oʻrtasida taqsimlanishidir. Elektr motori samolyotning yerda harakatlanishi, havoga koʻtarilishi va dastlabki balandlikni egallashi vaqtida ishga tushadi. Aynan mana shu bosqichlarda anʼanaviy aviatsiya dvigatellari eng koʻp yoqilgʻi sarflaydi. Samolyot kreyser rejimiga, yaʼni barqaror parvoz balandligiga chiqqanidan soʻng, asosiy tortish kuchini turbovintli dvigatel oʻz zimmasiga oladi.

Muhandislarning hisob-kitoblariga koʻra, taxminan 460 kilometr (250 dengiz mili) masofadagi mintaqaviy yoʻnalishlarda ushbu sxema yoqilgʻi tejamkorligini 30 foizga taʼminlaydi. Bu nafaqat aviakompaniyalarning xarajatlarini kamaytiradi, balki ekologik vaziyatni yaxshilashda ham muhim qadam boʻladi. Sinovlar muvaffaqiyatli oʻtsa, yangi qurilma De Havilland Canada Dash 8-100 rusumli modifikatsiya qilingan samolyotga oʻrnatiladi va 2027-yilda ilk parvozini amalga oshiradi.

Xavfsizlik va sohadagi raqobat

Yangi tizimni yaratishda xavfsizlik masalalariga alohida eʼtibor qaratilgan. Yuqori kuchlanishli arxitekturada zamonaviy yarimoʻtkazgichlar qoʻllanilgan, akkumulyator modullari esa maxsus oʻtga chidamli konteynerlarga joylashtirilgan. Favqulodda vaziyatlarda issiqlik va gazlarni chiqarib yuborish tizimi ham koʻzda tutilgan boʻlib, bu parvoz xavfsizligini kafolatlaydi.

Taʼkidlash joizki, Pratt & Whitney gibrid aviatsiya ustida ishlayotgan yagona kompaniya emas. Hozirda NASA tomonidan muvofiqlashtiriladigan Electrified Powertrain Flight Demonstration (EPFD) dasturi doirasida ham shunga oʻxshash texnologiyalar faol rivojlantirilmoqda. Masalan, GE Aerospace kompaniyasi Boeing va boshqa hamkorlar bilan birgalikda Saab 340B samolyotida gibrid dvigatelni muvaffaqiyatli sinab koʻrgan va qariyb 9 kilometr balandlikda parvozlarni amalga oshirgan.

Oʻzbekiston kabi mintaqaviy aviatsiya rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bunday texnologiyalar kelajakda ichki reyslar tannarxini pasaytirish va ekologik toza transport tizimini shakllantirishda katta ahamiyatga ega boʻlishi mumkin.