AQSHda smartfondagi maʼlumotlarni maxsus parol bilan oʻchirib tashlagan shaxs sudlanmoqda

AQSH Adliya vazirligi mamlakat tarixida ilk bor chegaradagi tekshiruv vaqtida smartfondagi maʼlumotlarni masofaviy yoki avtomatik tarzda yoʻq qilishga moʻljallangan paroldan foydalangan shaxsga nisbatan jinoiy ish ochdi. Atlanta shahrida istiqomat qiluvchi Samuel Tunick oʻz qurilmasini bojxona xodimlariga topshirishdan avval, undagi barcha fayllarni butunlay oʻchirib yuboruvchi kodni kiritganlikda ayblanmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Ushbu holat texnologiya va huquqshunoslik olamida katta shov-shuvga sabab boʻldi. The Guardian nashrining xabar berishicha, bu AQSH federal prokuraturasi tomonidan "duress password" (majburiy vaziyat paroli) deb ataluvchi funksiyadan foydalanganlik uchun shaxsni javobgarlikka tortish bilan bogʻliq birinchi maʼlum holatdir. Mazkur funksiya qurilma egasi xavf ostida qolganda yoki bosim ostida parolni aytishga majbur boʻlganda, tizimni bloklash oʻrniga barcha maʼlumotlarni darhol oʻchirib tashlashga xizmat qiladi.

GrapheneOS va maxfiylik masalasi

Samuel Tunick oʻzining Google Pixel smartfonida standart Android oʻrniga maxfiylikka yoʻnaltirilgan GrapheneOS operatsion tizimidan foydalangan. Ushbu tizimning oʻziga xosligi shundaki, u foydalanuvchiga ikki xil parol oʻrnatish imkonini beradi: biri odatiy kirish uchun, ikkinchisi esa favqulodda holatlarda maʼlumotlarni yoʻq qilish uchun. Ayblanuvchining advokatlari qurilmada aynan shu dasturiy taʼminot boʻlganini tasdiqlashgan.

Voqea 2025-yilning yanvar oyida Atlanta xalqaro aeroportida sodir boʻlgan. Tunick xorijdan qaytayotganida bojxona va chegara nazorati xodimlari uni qoʻshimcha tekshiruvga olib kirishgan. Rasmiylar uning smartfonini tekshirishni talab qilganida, kiritilgan parol qurilmadagi barcha raqamli kontentni oʻchirib yuborgan. Prokuratura buni dalillarni qasddan yoʻq qilish va tergovga toʻsqinlik qilish deb baholamoqda.

Konstitutsiyaviy huquqlar va chegara nazorati

Mazkur ish AQSHda fuqarolarning chegara hududlaridagi huquqlari borasidagi eski bahslarni yana kun tartibiga chiqardi. AQSH hukumati uzoq vaqtdan beri chegara nazorat punktlari mamlakat hududi hisoblanmasligini va u yerda smartfonlarni order (sud ruxsati)siz tekshirish huquqiga ega ekanligini taʼkidlab keladi. Biroq himoya tomoni bu harakatni noqonuniy deb hisoblamoqda.

Tunickning advokatlari sudga kiritgan arizasida quyidagi jihatlarga eʼtibor qaratishgan:

• Mijozning advokat bilan bogʻlanish huquqi cheklangani va unga qonuniy huquqlari tushuntirilmagani;
• Smartfonni olib qoʻyish uchun yetarli asoslar boʻlmagani;
• Hukumatning tekshiruv bahonasi (bolalar ekspluatatsiyasiga oid materiallarni qidirish) asossiz ekanligi.

Himoyachilarning fikricha, aslida Tunick oʻzining ekologik harakatlardagi faolligi sababli hukumatning nishoniga tushgan. U Atlantada huquq-tartibot idoralari uchun qurilayotgan yirik oʻquv markazi — "Cop City" loyihasiga qarshi chiqayotgan guruh aʼzosi boʻlgan. Shu sababli, advokatlar smartfondan olingan (yoki oʻchirilgan) har qanday maʼlumotni dalil sifatida qabul qilmaslikni talab qilmoqdalar.

Ushbu sud jarayoni kelajakda shaxsiy maʼlumotlar daxlsizligi va davlat xavfsizligi oʻrtasidagi muvozanatni belgilab beruvchi muhim pretsedentga aylanishi kutilmoqda. Agar Tunick aybdor deb topilsa, bu dasturiy taʼminot orqali maʼlumotlarni himoya qilishning ushbu usuli AQSHda noqonuniy deb topilishi mumkin.