Xitoy olimlari Oyning eng batafsil global geologik xaritasini yaratdi

Xitoylik olimlar Oy sirtining 1:5 000 000 masshtabga ega boʻlgan eng mukammal va batafsil global geologik xaritasini taqdim etdi. Ushbu ulkan loyiha mamlakatning «Chanʼe» dasturi hamda boshqa xalqaro oy missiyalari davomida toʻplangan eng soʻnggi maʼlumotlar asosida yakuniga yetkazildi. "Xinhua" axborot agentligi xabar qilishicha, yangi xarita kelgusida Oyda ilmiy-tadqiqot stansiyasini barpo etish, qoʻnish maydonlarini aniq tanlash va tabiiy yoʻldoshni oʻrganish boʻyicha strategik rejalarni tuzishda asosiy manba boʻlib xizmat qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hajmi taxminan 280 × 120 santimetrni tashkil etuvchi mazkur noyob xarita oʻz ichiga 13 mingdan ortiq zarbali kraterlar va 81 ta ulkan havzani qamrab olgan. Shuningdek, unda 14 xil geologik tuzilmalar hamda 17 turdagi togʻ jinslari aniq tasniflangan. Mutaxassislar bunday keng qamrovli tasniflash ishlari Oyning ichki tuzilishi va evolyutsiyasini tushunishda muhim qadam ekanini taʼkidlamoqda.

Oy geologik tarixining yangi xronologiyasi

Loyihaning eng muhim ilmiy natijalaridan biri bu Oyning geologik vaqt shkalasi yangilangani boʻldi. Mazkur tizim sayyoramiz tabiiy yoʻldoshi sirtidagi qatlamlar va strukturalarni uning tarixidagi maʼlum davrlar bilan bogʻlash imkonini beradi. Xususan, olimlar zamonaviy maʼlumotlarga tayanib, geologik davrlar boshlanish sanalariga aniqlik kiritishdi:

• Eytken davrining boshlanishi bundan 4,33 milliard yil muqaddam deb baholanmoqda;
• Nektar davri bundan 4,17 milliard yil avval boshlangan;
• Imbriy davrining boshlanishi esa 3,92 milliard yil oldingi davrga toʻgʻrilashtirildi.

Bundan tashqari, mazkur xarita tarixda ilk bor Oyning kechki geologik qatlamlarining yanada batafsil global tasnifini taqdim etadi. Bu esa ilmiy hamjamiyatga Oy qobigʻining shakllanish bosqichlarini yaxshiroq tushunish imkonini beradi.

Mineral tarkibi va chuqur qatlamlar tahlili

Mualliflar yangi xaritani yaratishda mineral tarkib boʻyicha yuqori aniqlikdagi xaritalar hamda eng soʻnggi kosmik missiyalar natijalaridan keng foydalanishdi. Xususan, «Chanʼe-4» va «Chanʼe-6» apparatlari olib borgan kuzatuvlar Oyning eng yirik zarbali tuzilmasi boʻlgan Janubiy qutb — Eytken havzasida gabbro-norit jinslari mavjudligini aniqlash imkonini berdi. Olingan bu maʼlumotlar Oy qaʼrining chuqur tuzilishi hamda uning moddiy tarkibi haqida qimmatli ilmiy xulosalar chiqarishga yoʻl ochadi.

Shunchalik yirik masshtabdagi xarita uchun mutaxassislar mutlaqo yangi geologik obyektlarni aks ettirish tizimini ishlab chiqishdi. Turli tuzilmalar uchun xarita oʻqilishini saqlab qolgan holda, ilmiy ahamiyatga molik yirik obyektlarni ham bir vaqtning oʻzida koʻrsatish imkonini beruvchi minimal oʻlchamlar belgilandi. Xitoylik tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, ushbu xarita kelgusida Oy sirtini va uning qaʼrini tadqiq etishga qaratilgan barcha xalqaro va milliy kosmik dasturlar uchun mustahkam poydevor vazifasini bajaradi.