NASA Oydagi uzoq muddatli missiyalar uchun olimlardan yordam soʻradi

AQShning Milliy kosmonavtikada tadqiqotlar agentligi — NASA oʻzining Inson tadqiqotlari dasturi (Human Research Program, HRP) orqali ilmiy hamjamiyatga muhim murojaat bilan chiqdi. Agentlik kelgusida Oydagi bazalarda va hatto Mars sari yoʻl oladigan uzoq muddatli ekspeditsiyalarda inson organizmi duch keladigan xavflarni oldindan aniqlash hamda oʻrganish boʻyicha takliflar kiritishni soʻramoqda. Ushbu tashabbus insoniyatning kosmosni oʻzlashtirish tarixidagi yangi bosqichga oʻtish davridagi eng muhim tibbiy-biologik vazifalardan biriga aylanib ulgurdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, NASA endilikda Oyga qisqa muddatli tashriflar uyushtirishdan voz kechib, u yerda doimiy bazani barpo etish va uzoq vaqt qolish ssenariysiga oʻtmoqda. Biroq asosiy muammo shundaki, hozirgi kunda insoniyatda ayniqsa oy muhitining organizmga taʼsiri haqida oʻta cheklangan maʼlumotlar mavjud xolos. Shu paytgacha Xalqaro kosmik stansiyada (XKS) va boshqa stansiyalarda 437 kungacha boʻlgan uzoq parvozlar oʻrganilgan boʻlsa-da, Oy sirtida barcha astronavtlar jamlanma holda atigi 80 soatga yaqin vaqt oʻtkazishgan.

Oy muhitining oʻziga xos xavflari

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, Oy sharoitini XKSdagi tajriba orqali toʻgʻridan-toʻgʻri takrorlab boʻlmaydi. Astronavtlar u yerda past darajadagi tortishish kuchi va kuchaytirilgan radiatsiya taʼsiri kabi mutlaqo oʻzgacha omillarga duch kelishadi. HRP bosh ilmiy maslahatchisi Maykl Stengerning qayd etishicha, doimiy oy bazasidagi tadqiqotlar inson organizmi qisman gravitatsiyaga uzoq vaqt davomida qanday moslashishini tushunish imkonini beradi. Shuningdek, kelgusida Oy sirtida maxsus tibbiy-biologik laboratoriyani ham joylashtirish imkoniyati mavjud.

NASA mutaxassislari uzoq muddatli qolish jismoniy va ruhiy salomatlikka qanday taʼsir qilishini chuqur oʻrganishni maqsad qilgan. Shuning bilan birga, fazogirlar uchun masofaviy tibbiy yordamni qanchalik samarali tashkil etish mumkinligi va qanday jismoniy mashqlar tizimlari talab etilishi ham diqqat markazida turibdi. Agarda jiddiy sogʻliq muammosi yuzaga kelsa, Oy sirtidan turib ekipajni Yerga zudlik bilan qaytarib olib kelish imkoni boʻlmagani sababli, bu masalalar oʻta keskin ahamiyat kasb etadi.

Hozirgi vaqtda yigʻilayotgan ilmiy savollar va takliflar kelgusidagi tadqiqotlar yoʻnalishini belgilab berishi lozim. Garchi XKSda toʻplangan tajriba mustahkam asos boʻlib xizmat qilsa-da, Oy sharoitlari koʻlami va muhit parametrlari boʻyicha tubdan farq qiladi. NASA ushbu saʼy-harakatlar orqali boʻlgʻusi oy ekspeditsiyalaridagi barcha tibbiy xavflarni minimallashtirishni va insoniyatning fazoda uzoq yashashi uchun zamin hozirlashni rejalashtirmoqda.