Olimlar sunʼiy intellekt yordamida Mars ob-havosini bashorat qilishni oʻrganishdi

Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, tadqiqotchilar Yer atmosferasini bashorat qilishga moʻljallangan sunʼiy intellekt modelini oʻzgariyshi qiyin boʻlgan boshqa sayyora — Mars sharoitiga moslashtirish mumkinligini muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazdilar. Yer uchun moʻljallangan GraphCast grafovu neyrotarmoq modeli asosida yaratilgan yangi MarsCast tizimi Qizil sayyora ob-havosini rekord darajada tez va aniq hisoblab chiqish imkonini berdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Dastlabki bosqichda model Yer sharoitida olingan bilimlar bilan Mars atmosferasining joriy holatini yetarlicha aniq aks ettirgan boʻlsa-da, tez orada oʻz dinamikasini yoʻqotib, sutkalik harorat oʻzgarishlarini toʻliq bermagan. Ushbu muammoni bartaraf etish uchun olimlar Mars Climate Database (MCD) maʼlumotlar bazasidan foydalangan holda modelni qayta oʻqitishga qaror qilishdi.

MarsCast modeli va uning ishlash prinsipi

Tizimni takomillashtirish jarayonida harorat, gorizontal hamda vertikal shamollar hisobga olindi. Shuningdek, sayyora qizishini belgilovchi asosiy omil sifatida atmosfera yuqori chegarasidagi quyosh nurlanishi qoʻshildi. Namlik esa soddalashtirilgan holda oʻzgarmas qoldirildi, chunki Mars yuzasidagi haqiqiy nisbiy namlik koʻp vaqt davomida 10 foizdan past boʻlishiga qaramay, tong otishidan oldin qisqa muddatda toʻyinganlik darajasigacha koʻtarilishi mumkin.

Atigi 10 ta oʻqitish epoxasidan soʻng MarsCast Marsdagi ishonchli sutkaviy harorat siklini qayta tiklay boshladi. Atigi 30 kunlik maʼlumotlar asosida 300 epoxadan keyin model sezilarli darajada barqarorlashdi va yaxshilanishda davom etdi. Natijada u 10 kunlik prognozlarda mavsumiy va vertikal tuzilmani, shuningdek shamollar harakati xarakterini aniq koʻrsatib berdi.

Hisoblash tezligi va kelajakdagi rejalar

Yangi yondashuvning eng katta yutuqlaridan biri bu uning yuqori tezligi va tejamkorligidir. Maʼlumotlarga koʻra, 6 soatlik qadam va 1° aniqlikdagi 10 kunlik prognozni MarsCast bitta GPU yordamida atigi 2 daqiqada hisoblab chiqadi. Taqqoslash uchun, anʼanaviy fizika modeli shunday prognoz uchun 1 ta CPU talab qilib, 30 daqiqa sarflaydi va pastroq — 5° aniqlikda ishlaydi.

Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, Yer meteorologik sunʼiy intellekt modellari boshqa sayyoralar dinamikasini qisman koʻchira olishi isbotlandi, biroq atmosferaning kimyoviy tarkibi, radiatsion balans hamda issiqlik inertsiyasidagi ulkan tafovutlar tufayli moslashuv majburiy qadam hisoblanadi. Keyingi bosqichda avtorlar chang koʻchishi va uning nurlanishga taʼsirini qoʻshishni, shuningdek tizimni orbital apparatlar va yer usti stansiyalari maʼlumotlari asosida tekshirishni rejalashtirmoqda. Kelgusida bunday texnologiyalar kelajakdagi boshqariladigan va robotlashtirilgan missiyalarni rejalashtirishda, jumladan chang boʻronlari xavfini oldindan baholashda qoʻl kelishi mumkin.