Jeyms Uebb teleskopi eng sovuq qoʻngʻir mitti ob’ektining ob-havosini oʻrgandi

Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, xalqaro astronomlar guruhi tarixda ilk bor eng sovuq qoʻngʻir mitti — WISE 0855 ob’ektining batafsil ob-havo xaritasini tuzishga muvaffaq boʻldi. Harorati atigi 265 Kelvinga teng boʻlgan ushbu yulduzsimon jism Quyosh sistemasidagi istalgan sayyoradan ham sovuqroq boʻlib, u yulduzlar va ulkan gazsimon sayyoralar orasidagi oʻtish chegarasida joylashgani bilan ahamiyatlidir. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Koinotdagi eng qudratli qurilmalardan biri boʻlgan James Webb kosmik teleskopining NIRSpec spektrografi yordamida olimlar ushbu sirli ob’ektni 11 soat davomida uzluksiz kuzatdilar. Olingan tahlillar shuni koʻrsatdiki, tashqi muhitdagi muzdek sovuqlikka qaramay, WISE 0855 atmosferasi suv bulutlari va uglerod oksidi shiddatli qoldiqlari bilan qoplangan juda murakkab hamda turbulent hayot kechirmoqda.

Atmosferadagi molekulyar oʻzgarishlar siri

Tadqiqot davomida James Webb nurlanishni alohida komponentlarga ajratib, har bir molekulaning qanday pulsatsiyasini yaqqol koʻrsatib berdi. Asosiy dinamikani ayniqsa uglerod oksidi namoyon etdi, uning yorugʻlik tebranishlari eng yuqori choʻqqidan eng past nuqtagacha 10 foizni tashkil qildi. Shuningdek, fosfin ham oʻziga xos faollik koʻrsatib, ikki gazning xatti-harakati atmosfera tubidagi yagona mexanizm tomonidan boshqarilishini isbotladi.

Biroq metan, ammiak va suv bugʻi oʻzlarining maksimal shaffof boʻlmagan zonalarida juda zaif oʻzgaruvchanlikni namoyish etdi. Olimlar olingan natijalarni tushuntirish uchun PICASO va coolTLUSTY deb nomlangan ikkita atmosfera modellariga murojaat qilishdi. Ma’lum boʻlishicha, ob’ektning harorati va bulut qalinligi bir vaqtning oʻzida oʻzgargandagina kuzatilgan jarayonlarni toʻliq tushunish mumkin boʻladi.

Kuchli shamollar va kelajakdagi kuzatuvlar

WISE 0855 tashqi qatlamlari aylanish jarayonida qalinligi oʻzgarib turadigan suv bulutlari bilan qoplangan. Shu bilan birga, chuqur qatlamlardan kelib chiqayotgan gazlar vertikal harakatlanishda kutilmagan tafovutlarni yuzaga keltirmoqda. Mutaxassislarning fikricha, mazkur jism Yupiterdagi Buyuk qizil dogʻ kabi turgʻun girdoblarga emas, balki ekvatorial va oʻrta kengliklardagi shiddatli jetlarga ega.

Hozirgi vaqtda ob’ektning aniq aylanish davri toʻliq oʻrnatilmagan boʻlib, ma’lumotlar koʻp komponentli shamollar bilan bogʻliq murakkab dinamikadan darak bermoqda. Mazkur kashfiyot Yupiter va Saturn kabi gaz gigantlari ob-havosi hamda kelgusida Yerga oʻxshash ekzosayyoralarni oʻrganish oʻrtasidagi muhim ilmiy koʻprik vazifasini bajaradi.