Ilm-fan tarixida ilk bor avtomashinada antimateriya tashildi

Jahon ilm-fanida muhim tarixiy voqelik qayd etildi: CERN tadqiqotchilari ilk marotaba antimateriyani maxsus mobil qurilmada avtomobil yoʻli orqali muvaffaqiyatli tashi olishdi. Nature jurnalida eʼlon qilingan natijalarga koʻra, mazkur murakkab tajriba joriy yilning mart oyida Jenevadagi Yevropa yadroavsarlar tadqiqotlari tashkiloti hududida amalga oshirilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Maʼlum qilinishicha, BASE loyihasi olimlari Antimatter Factory kompleksidan 92 ta antiprotonni ajratib olib, ularni maxsus BASE-STEP deb nomlangan mobil qurilmaga joylashtirgan. Shundan soʻng ushbu noyob uskunalar yuk mashinasiga ortilib, tadqiqot markazi hududi boʻylab taxminan 30 daqiqa davomida 8 kilometr masofaga olib oʻtilgan. Muhimi, transportirovka jarayonida birorta ham antiproton yoʻqotilmagan.

Antimateriyani saqlash va boshqarish boʻyicha yangi rekord

Mazkur muvaffaqiyatli tashish jarayoni bilan tajriba yakunlanib qolmagani taʼkidlanadi. Mutaxassislar antipartikullarni umumiy hisobda bir oydan ortiq vaqt davomida qurilma ichida saqlash va boshqariladigan tarzda harakatlantirishga muvaffaq boʻlishdi. Bu ochiq turdagi mobil tizimlar uchun mutlaq rekord natija hisoblanadi.

Bunday oʻta nozik jarayonni amalga oshirishdagi asosiy texnik vazifalardan biri oʻta yuqori darajadagi vakuum muhitini saqlab turishdan iborat boʻlgan. Chunki antiproton odatdagi materiya bilan toʻqnashganda darhol annigilyatsiyaga uchraydi. BASE-STEP qurilmasida saqlash davrining butun davomida bosim loyiha koʻrsatkichidan ham yuqoriroq darajada — 2,2×10⁻¹⁸ mbar dan past holda ushlab turilgan.

Antipartikullarni devorlarga tegmasdan muvozanatda saqlash uchun esa elektr va magnit maydonlarini oʻzida mujassam etgan Penning qopqoni ishlatilgan.

Kelgusidagi reja va ilmiy ahamiyati

Olimlarning fikricha, antimateriyani CERN hududidan tashqariga olib chiqish oʻlchovlar aniqligini keskin oshirish uchun zarur. Hozirgi kunda Antimatter Factory infratuzilmasi kuchli magnit tebranishlarini keltirib chiqarmoqda, bu esa kelgusidagi tajribalar aniqligini cheklovchi asosiy omillardan biriga aylangan. Fiziklar antiprotonlarni kuchli tezlatkich uskunalaridan uzoqda joylashgan maxsus «tinch» laboratoriyalarga yetkazib berishni maqsad qilgan.

BASE jamoasining hisob-kitoblariga koʻra, bu baʼzi oʻlchovlar aniqligini kamida 100 barobarga oshirish imkonini berishi mumkin. Bunday fundamental tadqiqotlar materiya va antimateriya olamini chuqurroq tushunishda muhim oʻrin tutadi. Hozirgi nazariyalarga koʻra, Katta portlash vaqtida materiya va antimateriya bir xil miqdorda yuzaga kelishi kerak edi, biroq kuzatilayotgan koinot deyarli faqat materiyadan iborat.

Kelgusidagi bosqichda olimlar Jenevadan Dyusseldorfgacha boʻlgan 10 soatlik uzoqroq masofaga transportirovka qilishni rejalashtirmoqda. Germaniyadagi Genrix Geyne nomidagi universitetda aynan materiya va antimateriyani solishtirishga moʻljallangan yuqori aniqlikdagi maxsus laboratoriya barpo etilmoqda.