Kot-d’Ivuar va San-Marino NASAning Artemis kelishuviga qoʻshildi

Kosmosni tinch yoʻl bilan oʻrganish va tadqiq qilish boʻyicha xalqaro hamkorlik kengayib bormoqda. Ikki kun ichida Kot-d’Ivuar va San-Marino davlatlari NASA tomonidan ilgari surilgan «Artemis kelishuvlari»ga rasman imzo chekib, ushbu tashabbusning 75 va 76-ishtirokchisiga aylandi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, Kot-d’Ivuar uchun bu muhim qadam 24-sentabr kuni Abijanda boʻlib oʻtgan Afrika ittifoqining Africa Space Expo ASPEX 2026 konferensiyasi doirasida amalga oshirildi. Hujjatni mamlakat nomidan Oliy taʼlim va ilmiy tadqiqotlar vaziri Adama Diavara imzoladi.

Oradan bir kun oʻtib, 25-sentabr kuni Rimini shahrida San-Marino ham mazkur xalqaro shartnomaga qoʻshildi. San-Marino Sanoat va texnologik tadqiqotlar vaziri Rossano Fabbri imzolagan bu hujjat kichik Yevropa davlatining ham kosmik tashabbuslarga qiziqishi ortib borayotganini koʻrsatadi.

Kosmik infratuzilma va hamkorlik tarixi

Kot-d’Ivuar uchun bu kelishuv AQSh kosmik agentligi bilan uzoq yillik hamkorlikning mantiqiy davomi boʻldi. Mamlakat 2019 yildan buyon NASA bilan birgalikda Yerni kuzatish hamda geodeziya — Yerning shakli, tortishish kuchi va harakatini oʻlchash yoʻnalishlarida ish olib bormoqda.

Shuningdek, 2025 yilda Kot-d’Ivuar oʻzining milliy kosmik agentligini tashkil etgan edi. Ushbu idora Yer yuzasini kuzatish, koinot ob-havosi, astronomiya, sunʼiy yoʻldosh navigatsiyasi va aloqa sohasidagi milliy loyihalarni muvofiqlashtirib kelmoqda.

San-Marino esa hozircha bunday keng koʻlamli milliy kosmik infratuzilmaga ega emas. Shunga qaramay, NASA rasmiylari ushbu davlat kelgusida Oy loyihalarida qatnashish imkoniyatlarini koʻrib chiqayotganini alohida taʼkidladi.

Artemis kelishuvlarining asosiy tamoyillari

NASA maʼlumotlariga koʻra, barcha ishtirokchi davlatlar ilmiy asboblar, texnologik namoyishlar, sunʼiy yoʻldoshlar va boshqa ishlanmalar orqali insonni Oyga yetkazib berish jarayoniga oʻz hissasini qoʻshishi mumkin. Bu esa kichik davlatlarga ham global kosmik tadqiqotlarda qatnashish yoʻlini ochadi.

Eslatib oʻtamiz, «Artemis kelishuvlari» 2020 yilda NASA, AQSh Davlat departamenti va yana yettita davlat tomonidan taʼsis etilgan edi. Hujjat davlatlar va xususiy kompaniyalarning Oyga qiziqishi ortib borayotgan davrda Oyni, Marsni va boshqa osmon jismlarini shaffof, xavfsiz va tinch yoʻl bilan oʻrganish amaliy tamoyillarini belgilaydi.

Mutaxassislarning tushuntirishicha, kelishuvni imzolash mamlakatning biron-bir aniq missiyada avtomatik ravishda qatnashishini yoki oy dasturini moliyalashtirishini anglatmaydi. U faqatgina bayon etilgan tamoyillarga qoʻshilishni qayd etib, NASA va boshqa ishtirokchilar bilan kelgusidagi hamkorlik eshiklarini ochadi.