Uzoq davom etuvchi kosmik parvozlar salomatlik uchun yangi xavf tugʻdirdi

Insoniyatning koinotni oʻzlashtirish borasidagi intilishlari yangi va jiddiy tibbiy muammoga duch keldi. Mayo Clinic Proceedings ilmiy nashrida eʼlon qilingan tadqiqot natijalariga koʻra, koinotda 90 kundan ortiq vaqt oʻtkazgan astronavtlar Yerga qaytgach, son suyagining sinish xavfiga koʻproq duch kelishlari aniqlandi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Hozirgi kunda koinotga parvoz qilgan insonlar soni nisbatan kam boʻlgani sababli, olimlar ushbu maʼlumotlarni tahlil qilish uchun bayes ehtimollik modellashtirish usulidan foydalanishdi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, astronavtlarda umumiy holda jarohatlar koeffitsiyenti oshmagan boʻlsa-da, uch oydan ortiq davom etgan missiya qatnashchilarida son suyagi sinishi holatlari qisqa parvozlardagilarga va koinotga uchmagan oddiy odamlarga nisbatan yuqoriroq ekan.

Bundan tashqari, bunday turdagi suyak sinishlari astronavtlarda umumiy aholi vakillariga nisbatan ancha yoshroq yoshda sodir boʻlgan. Mutaxassislarning fikricha, bu holat kosmik parvoz davomida suyak massasining yoʻqolishi uzoq muddatli salbiy oqibatlarga olib kelishidan dalolat beradi.

Mikrogravitatsiyaning suyak tizimiga taʼsiri

Ushbu oʻzgarishlarning asosiy sababi sifatida mikrogravitatsiya omili koʻrsatilmoqda. Koinotda suyaklar va mushaklar Yeridagiga qaraganda sezilarli darajada kamroq yuklamani boshdan kechiradi, shuning uchun organizm yangi sharoitlarga moslasha boshlaydi. Natijada suyak massasi kamayib, suyak toʻqimasining tuzilishi oʻzgaradi.

Asosiy muammo shundaki, inson odatda suyak toʻqimasi yoʻqolishini oʻz vaqtida sezmaydi. Yerga qaytgan astronavt oʻzini toʻqima va organlar jihatidan toʻlaqonli tiklangan deb hisoblab, yana ogʻir jismoniy yuklamalarga kirishishi mumkin, vaholanki suyaklarning mustahkamligi hali parvozgacha boʻlgan darajaga qaytmagan boʻladi.

Kelgusidagi uzoq muddatli kosmik missiyalar istiqboli

Mazkur ilmiy natijalar kelajakdagi uzoq muddatli kosmik ekspeditsiyalarni rejalashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi vaqtda NASA olti oydan ortiq davom etadigan missiyalarni, Artemis dasturi doirasida Oyshturar joylarni hamda istiqbolda Marsga amalga oshiriladigan boshqariladigan ekspeditsiyalarni tayyorlamoqda.

Shu munosabat bilan tadqiqotchilar astronavtlarning suyak holati ustidan nazoratni yanada kuchaytirish zarurligini taʼkidlamoqda. Hozirgi vaqtda NASA rentgen absorbsiometriyasi yordamida suyak mineral zichligini standart baholashdan tashqari, kosmik parvozlardan oldin va keyin miqdoriy kompyuter tomografiyasidan ham foydalanmoqda. Ushbu usul suyaklarning alohida uchastkalari holatini va ularning tiklanish jarayonini batafsil baholash imkonini beradi.