Keng sonlar sog‘liq belgisimi? Bunday ayollar erkaklarni ko‘proq o‘ziga tortadimi?

Keng son, tor bel va dumaloq qomat ayolning gormonlari sog‘lom, tug‘rug‘i oson va farzandi aqlli bo‘lishini anglatadimi? Ijtimoiy tarmoqlarda bunday da’volar ko‘p uchraydi, ammo ularning barchasi ham ilm-fanga to‘liq mos kelmaydi.

Tadqiqotlar yog‘ning qayerda to‘planishi salomatlik uchun ahamiyatli ekanini ko‘rsatadi. Biroq tashqi qomatga qarab gormon darajasi, tug‘ruq jarayoni yoki kelajakdagi bolaning qobiliyatini aniqlab bo‘lmaydi.

Qisqacha: qaysi da’vo qanchalik to‘g‘ri?

Keng son yuqori estrogen belgisimi?

Estrogen ayol organizmida yog‘ taqsimlanishiga ta’sir qiladi. Reproduktiv yoshdagi ayollarda teri osti yog‘i ko‘proq son, tos va dumba atrofida to‘planishi mumkin. Menopauza davrida estrogen kamaygach, yog‘ning qorin atrofida ko‘payish tendensiyasi kuzatiladi.

Biroq qomat faqat gormonlarga bog‘liq emas. Unga quyidagi omillar ham ta’sir ko‘rsatadi:

• irsiyat;

• tos suyaklarining tuzilishi;

• yosh;

• mushaklar rivoji;

• ovqatlanish;

• jismoniy faollik;

• umumiy tana vazni.

Shuning uchun keng sonni ko‘rib, ayolda estrogen yuqori yoki gormonlar mukammal ishlayapti, degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Gormon darajasini tashqi ko‘rinish emas, zarur hollarda klinik belgilar va laboratoriya tahlillari ko‘rsatadi.

Qomatga qarab testosteron va tanadagi tukni bilib bo‘ladimi?

«Keng sonli ayollarda testosteron kam bo‘ladi, shuning uchun ularda yuz va tanada ortiqcha tuk o‘smaydi» degan da’vo haddan tashqari umumlashtirilgan.

Ayollarda erkak tipidagi qalin tuk o‘sishi — girsutizm — ko‘pincha androgenlar ko‘payishi yoki soch follikullarining androgenlarga yuqori sezgirligi bilan bog‘liq. Biroq ba’zi ayollarda gormon tahlillari normal bo‘lsa ham girsutizm uchrashi mumkin. Irsiyat va etnik xususiyatlar ham katta rol o‘ynaydi.

Demak, keng son:

• testosteron pastligini;

• yuzda tuk chiqmasligini;

• polikistoz yo‘qligini;

• gormonlar to‘liq sog‘lomligini kafolatlamaydi.

Agar yuz yoki tanada tuklar keskin ko‘paysa, hayz buzilsa, kuchli akne yoki soch to‘kilishi paydo bo‘lsa, endokrinolog yoki ginekologga murojaat qilish maqsadga muvofiq.

Son va dumbadagi yog‘ haqiqatan foydali bo‘lishi mumkinmi?

Ushbu da’voda ilmiy asos bor. Yog‘ning qayerda to‘planishi uning umumiy miqdoridan kam ahamiyatli emas.

Qorin bo‘shlig‘ida ichki a’zolar atrofida to‘planadigan visseral yog‘ insulinga chidamlilik, 2-toifa diabet va yurak-qon tomir kasalliklari bilan kuchliroq bog‘langan. Son va dumba atrofidagi teri osti — glyuteofemoral yog‘ esa metabolik jihatdan nisbatan xavfsizroq bo‘lishi mumkin.

Bunday yog‘ kislotalarini uzoqroq saqlab, ularning jigar va ichki a’zolar atrofida to‘planishini cheklashi mumkin. Shu sabab bir xil tana vazniga ega odamlarda «noksimon» yog‘ taqsimoti «olmasimon» — qorin atrofidagi taqsimotga nisbatan pastroq metabolik xavf bilan bog‘lanishi mumkin.

Ammo bundan «sonda yog‘ bo‘lsa, diabet bo‘lmaydi» degan xulosa kelib chiqmaydi. Diabet xavfiga:

• irsiyat;

• umumiy ortiqcha vazn;

• qorin yog‘i;

• ovqatlanish;

• harakatsizlik;

• uyqu;

• yosh va homiladorlik tarixi ham ta’sir qiladi.

Sondagi yog‘ muayyan himoyaviy bog‘liqlikka ega bo‘lishi mumkin, lekin u kasallikka qarshi qalqon emas.

Keng son tug‘ruqni osonlashtiradimi?

Tug‘ruqda onaning tos tuzilishi muhim. Bolaning boshi va tanasi tug‘ruq kanaliga mos kelmasa, tug‘ruq cho‘zilishi yoki tibbiy aralashuv talab qilinishi mumkin.

Biroq tashqi tomondan keng ko‘rinadigan sonlar tug‘ruq kanali ham keng ekanini bildirmaydi. Tashqi qomatga:

• tos suyaklari;

• mushaklar;

• teri osti yog‘i;

• gavda proporsiyalari birgalikda ta’sir qiladi.

Tug‘ruq natijasi esa tosning ichki shakli va o‘lchamidan tashqari, bolaning kattaligi, boshining holati, bachadon qisqarishlari, homiladorlik muddati va tibbiy yordamga ham bog‘liq. Tadqiqotlarda tos shakli tug‘ruq mexanizmi va ayrim aralashuvlar ehtimoliga ta’sir qilishi mumkinligi ko‘rsatilgan, ammo bitta tashqi o‘lchov orqali natijani oldindan aniqlash ishonchli emas.

Shuning uchun «keng sonli ayol albatta oson tug‘adi» degan fikr to‘g‘ri emas. Tor qomatli ko‘plab ayollar tabiiy ravishda asoratsiz tug‘adi, keng qomatli ayolga esa kesar kesimi talab qilinishi mumkin.

Keng son chaqaloqdagi anomaliyalarni kamaytiradimi?

Bunday bog‘liqlikni tasdiqlaydigan ishonchli ilmiy dalil yo‘q.

Tug‘ma nuqsonlar xavfi ko‘proq quyidagi omillarga bog‘liq bo‘ladi:

• genetik o‘zgarishlar;

• onaning yoshi;

• ayrim infeksiyalar;

• nazoratsiz diabet;

• muayyan dorilar;

• alkogol va zararli moddalar;

• folat yetishmovchiligi;

• boshqa tibbiy va ekologik omillar.

Tosning kengligi bolaning tug‘ruq kanalidan o‘tishiga ta’sir qilishi mumkin, ammo u homilaning a’zolari qanday shakllanishini belgilamaydi. Tug‘ruqdagi mexanik asorat bilan tug‘ma anomaliya — ikki xil masala.

Sondagi yog‘ «aqlli bola» uchun zaxirami?

Son va dumbadagi yog‘da uzun zanjirli yog‘ kislotalari, jumladan miya rivoji uchun muhim bo‘lgan moddalar saqlanishi haqida evolyutsion gipotezalar mavjud.

DHA kabi omega-3 yog‘ kislotalari homila va chaqaloq asab tizimi rivojida muhim rol o‘ynashi rost. Ayrim tadqiqotlarda onaning DHA holati bolaning diqqati yoki muayyan kognitiv ko‘rsatkichlari bilan bog‘langan.

Biroq homiladorlikda DHA qo‘shimchalarini sinagan katta tadqiqotlar bolaning umumiy intellekti sezilarli oshishini doim ham ko‘rsatmagan. Natijalar aralash bo‘lib, genetika, onaning ovqatlanishi, ta’limi, uy muhiti va bolaning keyingi hayot tarzi katta ahamiyatga ega.

Shu sabab:

«Soni to‘laroq ayolning farzandi albatta aqlli bo‘ladi» degan da’vo ilmiy jihatdan tasdiqlanmagan.

Ona tanasidagi yog‘ taqsimotiga qarab bolaning kelajak intellektini bashorat qilib bo‘lmaydi.

Erkaklar nima uchun egri qomatni yoqtirishi mumkin?

Tashqi joziba haqidagi tadqiqotlarda bel va son aylanasi nisbati ko‘p o‘rganilgan. U bel aylanasini son aylanasiga bo‘lish orqali hisoblanadi.

Ayrim laboratoriya tadqiqotlarida 0,7 atrofidagi nisbatli siluetlar yuqoriroq baholangan. Miya reaksiyasini o‘rgangan tajribalarda ham 0,7 nisbatga alohida sezgirlik qayd etilgan.

Ammo 0,7 raqamini barcha insonlar uchun o‘zgarmas «ilmiy ideal» deb bo‘lmaydi. Ilmiy sharhlarda natijalar madaniyat, tana vazni, yosh, rasmning burchagi va tadqiqot usuliga qarab farq qilishi aytilgan. Ba’zi ishlar jozibani baholashda tana vazni indeksi yoki boshqa proporsiyalar bel-son nisbatidan ham muhim bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatgan.

Go‘zallikni bitta kalkulyatorga joylab bo‘lmaydi. Moda ham, madaniy qarashlar ham, shaxsiy did ham o‘zgarib turadi.

45,5 darajali bel egilishi haqidagi tajriba nima edi?

Matnda keltirilgan «100 va 200 erkak ishtirok etgan tajriba» ehtimol belning pastki qismi — lordoz burchagiga oid tadqiqotlarga asoslangan.

2015 yilgi tajribada erkaklar turli darajada bel egilishi tasvirlangan siluetlarni baholagan va 45,5 darajaga yaqin tasvirlar yuqoriroq jozibali deb topilgan. Keyingi tadqiqotlarda ham bel egilishining idrok etiladigan jozibaga ta’siri o‘rganilgan.

Biroq bu natija:

• 45,5 daraja barcha ayollar uchun sog‘lom me’yor ekanini;

• bu qomat tug‘ruqni kafolatli yengillashtirishini;

• katta dumba sog‘liq ko‘rsatkichi ekanini isbotlamaydi.

Tajriba asosan ishtirokchilarning rasm va siluetlarga bergan joziba bahosini o‘lchagan. Estetik afzallik tibbiy tashxis bilan bir xil emas.

Mashhurlarning qomati ilmga dalil bo‘la oladimi?

Jennifer Lopes, Kim Kardashyan, Beyonse yoki Shakira kabi mashhurlar ommaviy madaniyatda egri qomatga qiziqish oshishiga ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin.

Biroq mashhur insonning tashqi ko‘rinishi:

• sog‘lom gormonlar;

• yengil tug‘ruq;

• diabetdan himoya;

• «ideal» reproduktiv salomatlikka ilmiy dalil emas.

Jennifer Lopes tanasining muayyan qismini sug‘urtalatgani haqidagi gaplar ham yillar davomida tasdiqlanmagan shou-biznes afsonasi sifatida tarqalib kelgan. Bunday ma’lumotlar tibbiy maqolaga asos bo‘la olmaydi.

Qomat salomatlik haqida nimani aytishi mumkin?

Qomat ba’zi xavflar haqida umumiy ishora berishi mumkin. Ayniqsa qorin atrofida ortiqcha yog‘ to‘planishi metabolik kasalliklar bilan ko‘proq bog‘langan.

Ammo ayol salomatligini baholashda tashqi ko‘rinishdan ko‘ra quyidagilar muhimroq:

• bel aylanasi va umumiy vazn dinamikasi;

• qon bosimi;

• qondagi glyukoza;

• xolesterin va triglitseridlar;

• hayz siklining muntazamligi;

• jismoniy faollik;

• uyqu va ovqatlanish;

• oilaviy kasalliklar tarixi.

Keng yoki tor sonning o‘zi insonni sog‘lom yoki nosog‘lom deb belgilamaydi.

Asosiy xulosa

Son va dumba atrofidagi yog‘ qorindagi visseral yog‘ga nisbatan metabolik jihatdan xavfsizroq bo‘lishi mumkin. Estrogen ham ayollarda yog‘ning pastki tanada to‘planishiga ta’sir qiladi.

Ammo qolgan ko‘plab da’volar mubolag‘a qilingan:

• keng son gormon tahlili o‘rnini bosmaydi;

• u tug‘ruqning oson kechishini kafolatlamaydi;

• tug‘ma anomaliyalarning oldini olmaydi;

• aqlli farzand tug‘ilishini bashorat qilmaydi;

• 0,7 nisbat barcha uchun majburiy «ideal» emas.

Ayol tanasi bitta standartga sig‘maydi. Sog‘lom qomat — muayyan son o‘lchami emas, balki organizmning yaxshi ishlashi, harakatlanish, muvozanatli ovqatlanish va o‘z vaqtida tibbiy tekshiruvdan o‘tishdir.

Ushbu qaynoq maqolani yaqinlaringiz, opa-singillaringiz va ayollar guruhlariga darhol yuboring!

Sizningcha, zamonaviy go‘zallik standartlarida tabiiy egri qomat afzalmi yoki o‘ta ozib ketgan noziklik? O‘z fikringizni izohlarda qoldiring!