Olimlar uyquni boshqaruvchi yangi molekulani kashf etishdi

Inson uzoq vaqt uyg‘oq qolganida, miya organizmga zudlik bilan hordiq chiqarish zarurligini qanday yetkazishi olimlarni ko‘pdan beri qiziqtirib keladi. Xitoylik mutaxassislarning "Nature Neuroscience" jurnalida chop etilgan so‘nggi izlanishlari shuni ko‘rsatdiki, bu jarayonda triptamin deb ataluvchi kam o‘rganilgan neyromodulyator hal qiluvchi o‘rin tutadi.

Ilgari uyqu bosimini shakllantirishda asosan adenozin moddasi yetakchi hisoblanardi, biroq u jarayonning to‘liq manzarasini ochiqlab berolmasdi. Tajribalar davomida aniqlanishicha, inson yoki hayvon uyg‘oq bo‘lgan orqa miya suyuqligida triptamin miqdori mutassil ortib boradi. Ushbu molekula gipotalamusdagi GPR139 retseptorlariga ta’sir ko‘rsatib, uyqu uchun mas’ul bo‘lgan neyronlarni faollashtiradi. Sichqon va cho‘chqalarda o‘tkazilgan sinovlarda triptamin sintezi to‘xtatilganda, hayvonlarning tobi qochib, uyqu rejimini tiklashi sezilarli darajada qiyinlashgan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ushbu kashfiyot uyqusizlikka qarshi mutlaqo yangi avlod preparatlarini yaratishga yo‘l ochadi. Hozirgi uxlatuvchi vositalar asab tizimiga umumiy tormozlovchi ta’sir ko‘rsatib, nojo‘ya oqibatlar yoki ko‘nikib qolishni keltirib chiqarsa, triptamin asosidagi yondashuv miyaning tabiiy mexanizmlarini ishga tushiradi.

Tadqiqotlar hozircha faqat jonivorlarda o‘tkazilgani bois, kashfiyotni darhol amaliyotga joriy etishga hali erta. Navbatdagi bosqichda olimlar ushbu mexanizmni inson organizmida sinovdan o‘tkazishni va uning xavfsizligini tekshirishni rejalashtirmoqda.