ЖШШИР кодини ўқишни биласизми? Ҳар бир фуқаро билиши керак бўлган муҳим маълумот

Бугунги кунда банк муассасалари, нотариал идоралар, солиқ хизматлари ва Ягона интерактив давлат хизматлари порталида (my.gov.uz) фуқаролардан биринчи навбатда сўраладиган асосий маълумот — бу ЖШШИР (жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами) ҳисобланади. Кўпчилик паспорт ёки ID-карта пастида кўрсатилган ушбу 14 та рақамни шунчаки тасодифий сонлар тўплами деб ўйлайди, бироқ бу рақамлар инсон ҳақидаги муҳим маълумотларни жамлаган қатъий алгоритмик рақамли шифрдир.

Инфографикада кўрсатилган намуна (масалан: 3 010180 005 001 4) мисолида ушбу 14 та рақамнинг ҳар бири қандай вазифани бажариши ва маъносини кўриб чиқамиз.

14 та рақам структураси: Код қандай шифрланади?

ЖШШИР бешта асосий блокдан ташкил топган бўлиб, улар фуқаронинг жинси, туғилган санаси ва жойи ҳақида тўлиқ маълумот беради:

• 1-рақам — Жинс ва аср индекси: Мазкур рақам фуқаронинг қайси асрда туғилгани ва жинсини билдиради (масалан, инфографикадаги «3» рақами 1900–1999 йиллар оралиғида туғилган эркак жинсига мансуб фуқарони англатади);

• Кейинги 6 та рақам — Аниқ туғилган сана: Фуқаронинг туғилган куни, ойи ва йилини кетма-кет акс эттиради (масалан, «010180» рақами 1980 йил 1 январь кунини билдиради);

• Кейинги 3 та рақам — Ҳудуд (шаҳар ёки туман) коди: Инсон туғилган ёки рўйхатга олинган аниқ маъмурий ҳудуднинг махсус классификатор бўйича коди (намунада: «005»);

• Кейинги 3 та рақам — Шахсий тартиб рақами: Айнан шу куни ва шу ҳудудда туғилган фуқароларнинг тизимга киритилган навбат тартиби (намунада: «001»);

• Охирги 1 та рақам — Назорат коди: Барча олдинги 13 та рақамнинг тўғрилигини махсус математик формула орқали текширувчи ва тасдиқловчи якуний назорат рақами (намунада: «4»).

Нега ЖШШИР паспорт сериясидан устун туради?

Илгари асосий идентификатор сифатида паспорт серияси ва рақами (масалан, AA 1234567) ишлатилган бўлса, эндиликда бутун давлат ва молия тизими ЖШШИРга тўлиқ ўтмоқда:

• Бир умрга бериладиган код: Паспорт йўқолганда, муддати тугаганда ёки фамилия ўзгарганда паспорт серияси ўзгаради, аммо ЖШШИР инсон туғилганидан умрининг охиригача ўзгармайди;

• Қалбакилаштиришнинг имконсизлиги: Тизим назорат коди ва алгоритмик ҳимояга эга бўлгани боис, тўқиб чиқарилган рақамларни автоматик тарзда рад этади;

• Ягона рақамли калит: Ҳайдовчилик гувоҳномаси, солиқ тўловчининг идентификация рақами (СТИР/ИНН), жамғариб бориладиган пенсия дафтарчаси (ИНПС) ва банк ҳисобварақлари эндиликда ягона ЖШШИР атрофида бирлаштирилган.

Шу боис, пластик карта очиш, кредит олиш, давлат хизматларидан фойдаланиш ва расмий ҳужжатларни расмийлаштиришда мазкур 14 талик рақамлар қатори энг муҳим рақамли ҳужжат ҳисобланади.