Ҳайдовчилар YPX ходимига MyGov'даги ҳужжатларни кўрсатса кифоя қиладими?

Ўзбекистонда ҳайдовчилик гувоҳномаси, паспорт ва ID-карталарнинг рақамли (электрон) шаклларини тан олиш масаласида икки давлат органи ўртасида жиддий баҳс юзага келди. «Ўзкомназорат» инспекцияси электрон ҳужжатлар етарли эканини айтаётган бир пайтда, ИИВ Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати (ЙҲХХ) буни инкор этиб, эски ҳужжатларга таянмоқда. Zamin.uz миллионлаб ҳайдовчиларни қизиқтирган ушбу ҳуқуқий коллизия тафсилотларини ўрганди.

ЙҲХХ қаерда адашди? Эски қарор акс этган раддия

Вазият «Ўзкомназорат» инспекцияси томонидан тарқатилган видеодан бошланди. Унда ҳайдовчилар бундан буён ЙПХ ходимига ҳужжатларни телефон орқали, электрон шаклда кўрсатиши кифоя экани таъкидланганди. Кўп ўтмай, ЙҲХХ бунга расмий раддия бериб, ҳайдовчилар барибир ҳужжатларнинг аслини (пластик ёки қоғоз шаклини) олиб юриши шартлигини билдирди.

Бироқ, ЙҲХХ ўз раддиясида ҳукумат қарорининг эски таҳрири акс этган скриншотдан фойдалангани маълум бўлди. Вазирлар Маҳкамасининг жорий йил 21 майдаги қарори билан қоидаларга муҳим ўзгартириш киритилган бўлиб, у 22 майдан кучга кирган.

Янги қоидага кўра: Ҳужжатларнинг MyGov ва «Ижтимоий ҳимоя» иловаларидаги рақамли шакли кўрсатилганда, уларнинг қоғоз ёки пластик нусхалари «ички ишлар органлари томонидан» (шу жумладан ЙПХ ходимлари томонидан ҳам) талаб этилмаслиги алоҳида белгилаб қўйилган.

Ҳуқуқий коллизия: Қонунчиликдаги зиддият кимнинг фойдасига ишлайди?

Бу ерда Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс (МЖтК) ва Ҳукумат қарори ўртасида зиддият (коллизия) мавжуд. Кодексда ҳали ҳам ҳайдовчи ҳужжатларни ўз ёнида олиб юриши шартлиги ва бунга амал қилмаслик БҲМнинг 1 баравари миқдорида жаримага сабаб бўлиши ёзилган.

Юридик куч жиҳатдан Кодекс ҳукумат қароридан устун туради. Аммо Кодексдан ҳам устунроқ турувчи Олий қонун — Конституция мавжуд:

• Конституциянинг 20-моддаси: Қонунчиликдаги барча ноаниқликлар ва зиддиятлар давлат органлари эмас, инсон фойдасига талқин этилиши шарт.

• Конституциянинг 15-моддаси: Бош қомус олий юридик кучга эга ва у тўғридан-тўғри амал қилади.

Демак, ҳуқуқий жиҳатдан фуқаро телефондаги ҳужжатни кўрсатганда унга жарима солиш ноқонуний ҳисобланади.

ИИВ тизимидаги рақамлаштириш муаммоси

Рақамли ҳужжатлар қоғоз шакли билан тенглаштирилганига нақ 1 йил бўлди (2025 йил 1 июлдан кучга кирган). Аммо ИИВ раҳбарияти ва ЙҲХХ ҳанузгача «ҳужжатнинг асли шарт» деган гапни такрорлашдан чарчамаяпти. Агар ИИВда хоҳиш ва ташаббус бўлганида, ўтган вақт ичида Маъмурий кодексга ҳам тегишли ўзгартиришлар киритилиб, бу элементар қулайлик ҳаётга тўлиқ татбиқ этилган бўларди.

Жорий йил бошида давлат раҳбари ўтказган йиғилишда ички ишлар вазирининг ахборот технологияларига масъул ўринбосари Зуфар Қурбонов айнан шу сабабли қаттиқ танқид қилинган эди. У икки йилдан бери тизимни рақамлаштиришда сезиларли натижа кўрсатмагани ва ЙПХни аҳолига сервис кўрсатувчи тузилмага айлантириш вазифасини пайсалга солаётгани айтилганди.

Илғор хориж тажрибаси қандай?

Дунёнинг кўплаб мамлакатларида бу муаммо аллақачон ўтмишга айланган: