Яқин Шарқдаги геосиёсий ўйинлар янги ва мураккаб босқичга кирди. Бир қарашда АҚШ ва Эрон ўртасида сулҳ тузилгандек туюлса-да, аслида воқеалар ривожи «форс шахмати» қоидалари асосида давом этмоқда. Zamin.uz ушбу сиёсий зиддиятнинг парда ортидаги асл манзарасини таҳлил қилади.
Сулҳми ёки янги тўқнашув остонаси?
Ўтган ҳафта Вашингтон ва Теҳрон ўртасида ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришилгани эълон қилинган эди. Дональд Трампнинг баёнотларини эшитган мухлис Эрон «оқ байроқ» кўтариб, таслим бўлди деб ўйлаши мумкин. Аммо воқелик бутунлай бошқача: Ҳўрмуз бўғозида АҚШ томонидан Эрон кемасининг қўлга олиниши ва бунга жавобан эронликларнинг Америка ҳарбий кемасига дрон билан ҳужум қилиши вазият ҳали ҳам портлаш ёқасида эканини кўрсатмоқда. Теҳрон ҳатто навбатдаги музокаралардан воз кечиш эҳтимолини ҳам истисно этмаяпти.
«Россия–Украина» сценарийси такрорланмоқдами?
Ҳозирги ҳолат кўп жиҳатдан Россиянинг Украинадаги муваффақиятсиз «яшин тезлигидаги уруши»га ўхшаб кетмоқда. Киевни уч кунда бўйсундиришни кўзлаган Россия бир йилдан бери ўз чегараларида бомбапаналар қуришга мажбур бўлмоқда. АҚШ ҳам Эрон масаласида худди шундай узоқ давом этувчи ва мужмал жараёнга кириб қолган кўринади.
Сиёсатшунос назари: «Трамп калака қилинмоқда»
Таниқли сиёсатшунос Аркадий Дубнов вазиятга жуда аниқ таъриф берди: «Эронликлар барқудрат Америка президентини гўёки масхара қилгандек, унинг таҳдидларини бумеранг каби ўзига қайтармоқда. Форс шахмати Трампга оғирлик қиляпти». Ҳақиқатан ҳам, Эрон ўзидан минг чандон кучли рақиб билан «мужмаллик стратегияси» орқали курашмоқда. Бир қўли билан музокара столида шартларга розидек кўринса, иккинчи қўли билан биттагина кемани денгизга чиқариб, Вашингтоннинг барча режаларини чипакка чиқармоқда.
Нима учун АҚШ «мужмаллик» олдида ожиз?
Америка армияси аниқ душманни йўқ қилиш, ҳарбий объектларни вайрон қилиш ва техникавий устунлик борасида тенгсиз. Аммо «мужмаллик стратегияси»га қарши ҳеч қандай ҳарбий формула ёки режа мавжуд эмас. Эрон музокараларни имкон қадар чўзиш орқали вақтдан ютмоқда.
Трампнинг босими: У 350 миллионлик сайловчилар, яқинлашаётган оралиқ сайловлар ва АҚШда ўтадиган йирик спорт тадбирлари олдида халқ норозилигидан хавотирда.
Эроннинг хотиржамлиги: Теҳрон режими аҳоли устидан тотал назорат ўрнатган ва уларда жамоатчилик босими деярли мавжуд эмас.
Тарих ва давлатчилик мактаби
Трамп бир муҳим жиҳатни унутган кўринади: Америка ва Исроил Эрон каби қадимий давлатчилик ўчоқлари учун «кечаги» давлатлардир. Форслар тарихи давомида ҳар қандай уруш сценарийсида ҳам омон қолиш ва вазиятни ўз фойдасига буриш борасида улкан тажриба тўплаган. Улар учун уруш — бу шунчаки ракета отиш эмас, балки юксак маҳорат талаб қиладиган шахматдир.
Азиз муштарийлар, сизнингча, Трамп «форс шахмати»да мот бўладими ёки вазиятни ўнглашнинг бошқа йўлини топа оладими? АҚШнинг ҳарбий қудрати сиёсий мужмалликни енгишга қодирми?
Дунё сиёсатидаги энг мураккаб ва қизиқарли таҳлилларни Zamin.uz билан биринчилардан бўлиб ўқинг.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
