150 йил яшаган акула ўлими олимларни ҳайратга солди

Ирландиянинг Слайго округи соҳилларида илк бор Гренландия акуласининг ўлиги соҳилга чиқиб қолди. Мутахассислар бу ҳолатни ноёб илмий воқеа сифатида баҳоламоқда, чунки мазкур тур дунёдаги энг узоқ умр кўрувчи умуртқали жонзотлардан бири ҳисобланади.

Олимларнинг ҳисоб-китобига кўра, узунлиги тахминан 3 метр бўлган акуланинг ёши камида 150 йилни ташкил этган. Бу дегани, у XIX аср ўрталарида, қиролича Виктория ва АҚШ президенти Авраам Линкольн даврида туғилган. Бироқ мутахассислар таъкидлашича, Гренландия акулалари 300–400 йил, айрим ҳисоб-китобларга кўра эса 500 йилгача яшаши мумкин. Шу боис 150–200 ёшли акулалар ҳатто эндигина вояга етган ҳисобланади.

Ирландия Китлар ва Делфинлар гуруҳи денгиз биологи Эмили Де Лузнинг айтишича, бу акуланинг ҳалок бўлиши жуда ачинарли, чунки у айнан кўпайиш ёшига етган бўлиши мумкин эди.

Ҳалок бўлган жонзот Ирландия Миллий музейи назоратида махсус лабораторияга олиб кетилди. У ерда олимлар хавфсизлик қоидаларига қатъий риоя қилган ҳолда акуланинг тўлиқ патологоанатомик текширувини ўтказди. Улар тери, юрак, жигар, кўз, мушак ва бошқа аъзолардан намуналар олиб, келгусидаги тадқиқотлар учун сақлаб қўйди.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, Гренландия акуласи ҳақида ҳали ҳам кўплаб сирлар очилмаган. Масалан, уларнинг қаерда жуфтлашиши, қанча бола туғиши ва қанча вақтда бир марта кўпайиши ҳозиргача аниқ эмас. Шу сабабли олимлар ҳатто дунёда бу турнинг қанча сони мавжудлигини ҳам аниқ баҳолай олмаяпти.

Текширув давомида акуланинг 50 килограммли жигари ва 34 килограмм оғирликдаги юраги ҳам ўрганилди. Мутахассислар юракда қариш белгилари мавжуд бўлса-да, у яхши ишлаганини қайд этди. Бу эса Гренландия акуласининг қаришга нисбатан юқори чидамлиликка эга эканини кўрсатади.

Шунингдек, акуланинг кўзлари ҳам алоҳида қизиқиш уйғотди. Авваллари бу тур деярли кўрмайди, деган фикрлар бўлган. Бироқ 2026 йилда ўтказилган янги тадқиқотлар уларнинг кўриш тизими юз йиллар давомида ҳам яхши сақланишини ва қоронғи сув муҳитига мослашганини кўрсатди.

Олимлар фикрича, Гренландия акуласининг ДНКни тиклаш қобилияти, ҳужайраларни қаришдан муҳофаза қилувчи механизмлари ҳамда юрагининг узоқ йиллар давомида самарали ишлаши инсонларда қариш жараёнини ўрганиш ва узоқ умр кўриш сирларини очишда муҳим аҳамият касб этиши мумкин.

Мутахассислар акуланинг ўлими сабабини ҳозирча аниқлай олмаган. Танасида тўр ёки ташқи жароҳат излари топилмаган. Энди олинган биологик намуналарнинг лаборатория таҳлиллари ушбу ноёб жонзотнинг нима сабабдан ҳалок бўлганига ойдинлик киритиши кутилмоқда.