Гренландияда музлар эриши ортидан юзлаб китлар пайдо бўлди

Гренландия шарқий соҳилларида денгиз музларининг тобора йўқолиб бориши улкан китларга илгари кириш имкони бўлмаган ҳудудларга кўчиб ўтиш учун шароит яратмоқда. Бу хулоса бир неча ўн йил давомида олиб борилган тадқиқот натижаларига асосланган. Олимлар шу давр мобайнида дунёдаги энг йирик китларнинг юзлаб вакилларини кузатиб, тасвирга олган.

Тадқиқотда горбатый китлар, минк китлари ва финваллар каби йирик денгиз сутэмизувчилари ёз ойларида Гренландия соҳиллари яқинидаги муздан холи сувларда озиқланаётгани қайд этилган.

Аслида, бу денгиз сутэмизувчилари тарихан мазкур ҳудудда учрамаган. Сабаби улар муз қатлами туфайли соҳилга яқин сувларга кира олмаган. Бироқ иқлим ўзгариши натижасида денгиз ҳарорати кўтарилиб, музлар эриши билан китлар янги шароитга мослаша бошлаган.

Олимлар бу ҳолатни Арктикада мавсумий «озиқланиш авжи» сифатида таърифламоқда. Мутахассисларнинг фикрича, бу Шарқий Гренландия океан муҳитида юз бераётган катта ўзгаришларнинг бир қисми ҳисобланади.

Гренландия Табиий ресурслар институти профессори Хайде-Йоргенсен BBC News нашрига минтақадаги ўзгаришлар «субарктиканинг исталган жойида кузатиш мумкин бўлган энг кескин ўзгаришлардан бири» эканини айтди.

Китлар иссиқ сувларга кўчган балиқлар билан озиқланмоқда

Олимларнинг таъкидлашича, мазкур ўзгаришнинг асосий сабабларидан бири денгиз ҳароратининг кўтарилиши ва озуқа миқдорининг ортиши ҳисобланади. Китлар Гренландиянинг илиб бораётган сувларига кўчиб ўтган балиқлар билан озиқланаётган бўлиши мумкин.

Тадқиқотчилар ҳисоб-китобига кўра, ушбу уч турдаги кит ёзги озиқланиш мавсуми давомида камида 800 минг тонна балиқ ва крилл истеъмол қилиши мумкин.

Шу билан бирга, тадқиқот мазкур ўзгариш китлар сони умумий равишда кўпайганини англатадими ёки улар бошқа ҳудудлардан кўчиб келгани натижасими — бу масалага ҳозирча аниқлик киритмаган.

BBC билан суҳбатлашган бошқа экспертлар эса тадқиқот натижалари Ғарбий Гренландиядан китлар оқими кучайганини кўрсатиши мумкинлигидан хавотир билдирган. Бу Гренландия учун нозик масала ҳисобланади, чунки мамлакатда айрим кит турлари овланади.

Шунга қарамай, олимлар тадқиқот натижалари ушбу «имкониятдан фойдаланувчи» китлар ўзгариб бораётган муҳитга мослашаётганини ва ҳатто янги шароитдан фойда кўраётган бўлиши мумкинлигини кўрсатаётганини таъкидламоқда.

Айрим Арктика ҳайвонлари эса ҳудудини йўқотмоқда

Бироқ иқлим ўзгариши барча Арктика жонзотлари учун бирдек ижобий натижа бермаяпти.

Профессор Хайде-Йоргенсеннинг таъкидлашича, нарваллар ва белухалар каби айрим турлар ҳозир «қийин аҳволда». Улар янги ҳудудларга кириб келаётган бошқа китлар билан бир хил яшаш маконидан фойдаланишга мажбур бўлмоқда ёки ҳатто ўз яшаш ҳудудларидан сиқиб чиқарилмоқда.

«Айрим турлар учун иқлим ўзгариши албатта муаммо эмас — у янги имкониятлар очади. Аммо бошқа турлар ўз яшаш муҳитини йўқотмоқда», — деди профессор Хайде-Йоргенсен.