P2P можароси давом этмоқда: Солиқ қўмитаси қандай жавоб берди?

Ўзбекистонда карталар ўртасидаги йирик пул ўтказмалари бўйича баҳс янги босқичга чиқди. Марказий банк танқидидан сўнг Солиқ қўмитаси P2P ўтказмалар мониторингига оид қарор лойиҳаси юзасидан ўз позициясини тушунтирди.

Солиқ қўмитаси нима деди?

Солиқ қўмитаси банк сири ва фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқлари масаласида Марказий банк билдирган позицияга ҳурмат билан қарашини маълум қилди.

Қўмитага кўра, банклар билан ҳар қандай ахборот алмашинуви фақат амалдаги қонунчилик доирасида, банк сирини сақлаш, шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш ва фуқароларнинг банк тизимига ишончини таъминлаш тамойиллари асосида амалга оширилиши лозим.

Яъни идора ўз изоҳида “назорат бўлади, тамом” деган қаттиқ позицияни эмас, балки қонун, банк сири ва жамоатчилик ишончи сақланиши кераклигини таъкидламоқда.

P2P ўтказмалар солиққа тортиладими?

Солиқ қўмитасининг энг муҳим изоҳларидан бири шу: жисмоний шахслар ўртасидаги P2P ўтказмалар ўз-ўзидан солиқ солиш объекти ҳисобланмайди.

Бу дегани, картадан картага пул ўтказишнинг ўзи автоматик равишда “даромад” ёки “солиқ тўланиши керак бўлган операция” деб баҳоланмайди.

Қўмита бу ташаббус шахсий операцияларни тўлиқ ва оммавий мониторинг қилишни англатмаслигини ҳам таъкидлаган.

Марказий банк нега эътироз билдирган эди?

Аввалроқ Марказий банк йирик P2P ўтказмалар бўйича маълумотларни солиқ органларига тақдим этиш ташаббуси банк сири ва фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларига таъсир қилиши мумкинлигини билдирганди.

Регулятор бундай чора банк тизимига бўлган ишончни пасайтириши, фуқароларни нақд тўловларга қайтариши ва соя иқтисодиёти ўсишига олиб келиши мумкинлигини айтган.

Бу жойда баҳснинг марказида битта катта савол турибди: яширин иқтисодиётга қарши курашиш керак, лекин бу жараён оддий фуқароларнинг шахсий молиявий ҳаётига ортиқча аралашувга айланиб кетмаслиги шарт.

Лойиҳанинг мақсади қандай изоҳланмоқда?

Солиқ қўмитасига кўра, муҳокама қилинаётган лойиҳанинг асосий мақсади банклар ва солиқ органлари ўртасида ахборот алмашинувининг хавфсиз, аниқ ва халқаро амалиётга мос механизмларини шакллантиришдан иборат.

Бошқача айтганда, идора буни яширин тадбиркорлик ва солиқдан қочиш ҳолатларини аниқлаш учун ҳуқуқий ва техник тартиб яратиш сифатида кўрмоқда.

Лекин жамоатчилик учун энг нозик нуқта ўзгармайди: бу механизм амалда қандай ишлайди ва оддий одамлар “ҳар бир катта ўтказмам назоратда” деган ҳисга тушиб қолмайдими?

Жамоатчиликни нима хавотирга солмоқда?

Муҳокамаларда фуқаролар бир нечта хавотирни очиқ айтмоқда.

Айнан шу сабабли P2P мавзуси оддий техник қарор эмас, жамиятдаги ишонч масаласига айланди.

Таклифлар йиғиш якунланган

Солиқ қўмитаси қарор лойиҳаси бўйича таклифлар йиғиш жараёни якунланганини маълум қилди.

Идора якуний қарор қабул қилишдан олдин барча билдирилган таклиф ва эътирозларни, жумладан, Марказий банк позициясини ҳам ўрганишини билдирган.

Бу ҳозирча лойиҳа якуний кўринишда қабул қилинганини англатмайди. Демак, ҳужжатда ўзгаришлар бўлиши эҳтимоли бор.

Асосий масала — ишончни йўқотмаслик

Солиқ қўмитаси P2P ўтказмаларнинг ўзи солиққа тортилмаслигини айтди. Марказий банк эса банк сири ва фуқаролар ҳуқуқлари бузилмаслиги кераклигини урғуламоқда.

Энди асосий вазифа — яширин иқтисодиётга қарши кураш билан фуқароларнинг молиявий дахлсизлиги ўртасида тўғри баланс топиш.

Чунки банк тизимида ишонч бир кунда қурилмайди. Лекин нотўғри сигнал берилса, одамлар “картани қўй, нақд яхшироқ” деган режимга тез ўтиб кетиши мумкин.

P2P баҳси ҳали тугамади

Солиқ қўмитасининг жавоби баҳсни бироз юмшатган бўлса-да, асосий саволлар ҳали очиқ қолмоқда. Механизм қандай ишлайди? Қайси маълумотлар берилади? Фуқаролар қандай ҳимоя қилинади? Хатолик бўлса, ким жавоб беради?

Якуний қарор қабул қилинмагунча бу мавзу атрофидаги муҳокамалар давом этиши аниқ.

Сизнингча, P2P ўтказмалар бўйича назорат керакми ёки бу банк сирига ортиқча аралашув бўлиб қоладими?