Келинини уйдан ҳайдаган қайнона йиллар ўтиб унинг эшиги олдида тиз чўкди

Баъзан инсон бир оғиз оғир сўзи билан бир умрлик меҳрни йўқотади. Кечирим сўраш учун эса йиллар, пушаймонлик ва ҳатто тиз чўкиш ҳам камлик қилиши мумкин. Аммо ҳаёт шундай вазиятларни ҳам яратадики, кечаги душман бугунги энг катта умидга айланади.

Бир оилада бошланган совуқлик

Моҳира келин бўлиб тушганида ҳали йигирма икки ёшда эди. У камтар, меҳнаткаш, ширинсўз қиз бўлиб, янги оиласига чин дилдан меҳр қўйганди. Турмуш ўртоғи Жамшид билан бир-бирини яхши кўриб оила қуришган, келажак учун катта орзулари бор эди.

Бироқ бу хонадонда Моҳиранинг бахтига соя соладиган бир инсон бор эди. Бу — қайнонаси Ҳалима опа эди.

Ҳалима опа ўғлини жуда яхши кўрар, унинг ҳар бир ишига аралашарди. Жамшиднинг уйланиши ҳам онаси учун осон кечмаганди. У келинини ҳеч қачон ўз қизидек қабул қилмади. Моҳира қанчалик ҳаракат қилмасин, қайнонасининг кўнглини тополмасди.

Бир куни овқатнинг тузи камроқ бўлса, бошқа куни уйнинг бир бурчаги йиғиштирилмагани баҳона бўларди. Моҳира эса ҳар сафар жим қолар, кўнгли оғриса ҳам жанжал чиқармасди.

— Онажон, хафа бўлманг, кейинги сафар эътиборлироқ бўламан, — дерди у.

Аммо Ҳалима опа учун бу гаплар ҳеч нарсани англатмасди.

Вақт ўтиб, Моҳиранинг қизи туғилди. У чақалоғини бағрига босиб, ҳаётидаги энг бахтли кунларни бошдан кечираётганди. Лекин қайнонасининг муносабати ўзгармади. Аксинча, энди бола тарбияси ҳам уларнинг ўртасидаги келишмовчиликларга сабаб бўла бошлади.

— Болани бундай ушлама! Бундай кийинтирма! Сен ҳали она бўлишни билмайсан! — деб танбеҳ берарди Ҳалима опа.

Моҳира баъзан тунлари боласини эмизиб ўтириб, жимгина йиғларди. Унга қимматбаҳо нарсалар керак эмасди. Фақат бир оғиз ширин сўз, бироз меҳр ва оиласида хотиржам яшашни истарди.

Бир оғиз сўз билан вайрон бўлган оила

Жамшид онаси билан хотини ўртасида қолганди. У баъзан хотинини тушунар, баъзан эса онасининг гапларига қўшиларди. Энг ёмони, у оиладаги муаммоларни ҳал қилиш ўрнига, улардан қочишни одат қилганди.

Бир куни арзимаган гап катта жанжалга айланди. Ҳалима опа келинини ўғлига ёмон кўрсатиб, унинг оилага муносиб эмаслигини айта бошлади.

— Бу уйда менинг гапим ўтади! Сен келин бўлиб тушгансан, ўзингни уй бекасидек тутма! — деди у жаҳл билан.

Моҳира ҳам бу сафар жим қололмади.

— Онажон, мен ҳам инсонман. Менинг ҳам кўнглим бор. Қанча ҳаракат қилсам ҳам, сизга ёқолмаяпман. Мен бу уйга жанжал учун эмас, ўғлингизнинг бахтини ўйлаб келганман, — деди у кўзларига ёш олиб.

Ҳалима опа эса бу гапларни ҳурматсизлик деб қабул қилди.

— Унда бу уйдан чиқиб кет! Сенга бу ерда жой йўқ!

Моҳира бир лаҳза қайнонасига қараб қолди. У Жамшиддан бир оғиз гап кутаётганди. Эр хотинини ҳимоя қилиши, вазиятни юмшатиши мумкин эди.

Аммо Жамшид бошини эгиб жим турди.

Ўша сукут Моҳира учун қайнонасининг оғир сўзларидан ҳам аламлироқ бўлди.

У қизини бағрига босди, бир неча кийим-кечагини сумкага жойлади ва ҳеч кимга ҳеч нарса демай уйдан чиқиб кетди.

Ҳалима опа эса ортидан:

— Энди қайтиб бу остонага қадам босма! — деб бақирди.

Моҳира ортига қарамади. Унинг кўзларидан ёш оқар, бағридаги чақалоқ эса онасининг юрак уришини эшитиб ухлаб ётарди.

Йиллар ўтди, тақдир эса ўзгарди

Моҳира дастлаб ота-онасининг уйида яшади. Кейин тикувчилик қилиб, ўз меҳнати билан кун кўра бошлади. У учун энг муҳим нарса қизини ҳеч кимдан кам қилмай улғайтириш эди.

У эрталабдан кечгача ишлади. Баъзан буюртмаларни тун ярмигача бажарди. Қизининг мактаб харажатлари, кийим-кечаги, овқати — ҳаммаси унинг зиммасида эди.

Қизи Севара онасининг қийналаётганини кўриб улғайди. У ҳеч қачон отаси ҳақида ёмон гапирмади, бувиси ҳақида ҳам сўраса, онаси фақат:

— Ҳар бир инсон хато қилади, қизим. Сен эса ҳеч қачон бировнинг кўнглини оғритма, — деб жавоб берарди.

Орадан йиллар ўтди. Севара мактабни аъло баҳолар билан тугатди, университетга ўқишга кирди. Кейин шифокорлик соҳасини танлади. Онаси унинг ҳар бир ютуғидан қувонар, қизининг келажаги учун бор кучини сарфларди.

Моҳира ҳам аста-секин ўз ишини йўлга қўйди. Кичик тикувчилик устахонаси очди, кейин ишчилар ёллади. Энди у фақат ўз оиласини эмас, бошқа аёлларни ҳам иш билан таъминларди.

Жамшид эса онасининг уйида қолди. Моҳира билан ажрашганидан кейин бошқа оила қурди, аммо у ерда ҳам бахтли ҳаёт кечира олмади. Бир неча йилдан сўнг иккинчи турмуши ҳам барбод бўлди.

Ҳалима опа эса қариб борди. Ўғли уйланиб, ажрашиб, яна ўз ҳаёти билан овора бўлгач, онасининг ёнидаги одамлар ҳам камайди. Унинг саломатлиги ёмонлашди, кўп вақтини уйда ёлғиз ўтказадиган бўлди.

Бир пайтлар келинини уйидан ҳайдаган аёл энди ўз уйида сукут билан яшарди.

Қайнонанинг бошига тушган оғир кун

Бир куни Ҳалима опанинг аҳволи кескин ёмонлашди. Уйида ёлғиз эди. Ўғлига қўнғироқ қилди, аммо Жамшиднинг телефони ўчирилганди. Қўшнилари тез ёрдам чақиришди.

Касалхонада текширувлардан кейин шифокорлар унинг жиддий даволаниши кераклигини айтишди. Унинг яқинларидан кимдир доимий равишда ёнида бўлиши, даволаниш жараёнида ёрдам бериши зарур эди.

Ҳалима опа ўғлини кутаверди. Аммо Жамшид келмади. Унинг ишлари, шахсий муаммолари ва бошқа ташвишлари бор эди.

Ҳалима опа касалхона палатасида ёлғиз ётиб, ҳаётини эслай бошлади. Бир пайтлар унинг уйида келин бор эди. Қўлида чақалоғи билан эрталабдан кечгача хизмат қилар, қайнонасининг ҳар бир гапига чидаб яшарди.

У эса ўша қизга бир оғиз ширин сўзни раво кўрмаганди.

Энди эса ўзи бир стакан сув олиб беришини кутаётган одам ҳам йўқ эди.

Шу пайт у келинини эслади.

— Моҳира... — деб пичирлади у.

Кейин кўзларидан ёш оқди.

Кутилмаган манзилга йўл

Ҳалима опа бир неча кун даволангач, уйига қайтди. Лекин кўнглидаги оғирлик кетмади. У Моҳира ҳақида суриштира бошлади.

Аввалги қўшниларидан унинг қаерда яшашини билиб олди. Моҳира энди шаҳарнинг бошқа қисмида яшар, ўз иши ва оиласи билан банд экан.

Ҳалима опа унинг эшигини топиш учун йўлга чиқди.

Қўлида кичик бир халтача, кўнглида эса йиллар давомида йиғилган пушаймонлик бор эди.

Уй олдига келгач, анча вақт қўнғироқ тугмасини босолмай турди. Кейин ниҳоят қўлини узатди.

Эшикни Моҳира очди.

У аввалгидай ёш келин эмасди. Юзида ҳаёт тажрибаси, кўзларида эса хотиржамлик бор эди. Қаршисидаги аёлни кўриб, бир лаҳза жим қолди.

— Ассалому алайкум, Моҳира, — деди Ҳалима опа титроқ овозда.

— Ваалайкум ассалом. Келинг, — деди Моҳира ҳайрат билан.

Ҳалима опа ичкарига киришга ҳам шошилмади. У келинининг кўзларига қарашга қийналарди.

— Қизим, мен сендан кечирим сўраш учун келдим...

Моҳира жим қолди.

— Ўша пайтларда мен сени жуда кўп хафа қилдим. Сенга оғир гаплар айтдим. Ўзимни ҳақ деб билдим. Ўғлимни ҳам сенга қарши қўйдим. Энди эса ҳаётимнинг охирида ўша қилган ишларимни эслаб, ўзимдан уяламан.

Ҳалима опанинг овози бўғилди. У қўлидаги халтачани ерга қўйди-да, келинининг олдида тиз чўкди.

— Мени кечир, қизим. Мен сенинг ёшлигингни, орзуларингни, кўнглингни синдирдим. Ўша куни сени уйдан ҳайдаганимда, бир кун келиб ўзим сенинг эшигинг олдида турадиганимни билмаган эканман...

Моҳиранинг жавоби ҳаммани ҳайратда қолдирди

Моҳира бир зум нима қилишини билмай қолди. Қаршисида йиллар давомида юрагини оғритган, бир пайтлар унинг кўз ёшларига парво қилмаган аёл тиз чўкиб турарди.

У Ҳалима опани қўлидан ушлаб, ўрнидан турғизди.

— Онажон, илтимос, бундай қилманг. Туринг. Сиз катта инсонсиз, — деди у.

Ҳалима опа йиғларди.

— Сен мени кечирдингми, қизим?

Моҳира бироз жим турди. Кейин секин гап бошлади:

— Мен ўша кунларни унутмадим. Қизимни бағримга босиб, қаерга боришни билмай кўчада қолганимни ҳам унутмадим. Эрталабдан кечгача ишлаб, фарзандимга нон топиш учун қийналган кунларимни ҳам унутмадим. Лекин мен бу йиллар давомида нафрат билан яшамадим. Қизимга ҳам сиздан нафратланишни ўргатмадим.

Ҳалима опа бошини эгди.

— Биламан, мен бунга лойиқ эмасман...

— Кечирим сўраш учун кеч бўлмайди, онажон. Аммо ўтмишни ҳам ўзгартириб бўлмайди. Келинг, ичкарига киринг. Аввал чой ичамиз, кейин гаплашамиз.

Ҳалима опа бу гапларни эшитиб, яна йиғлаб юборди.

Шу пайт уй ичкарисидан Севара чиқди. У бувисини таниди. Болалигида онасидан эшитган, аммо ҳеч қачон ёмон кўришга ўргатилмаган инсон қаршисида турарди.

— Ассалому алайкум, бувижон, — деди у.

Ҳалима опа набирасига қаради. Кўзларида қувонч ва уят аралаш ҳис пайдо бўлди.

— Вой, болам... Қандай катта бўлиб кетибсан...

Севара бувисининг қўлидан ушлади.

— Келинг, бувижон. Онам сизга чой дамлаб берадилар.

Ҳалима опа ўша куни биринчи марта ўзининг хатолари учун чин дилдан пушаймон бўлди. У келинининг уйида нафақат кечирим, балки ўзи кутмаган меҳрни ҳам топди.

Ҳикоядан қолган сабоқ

Ҳалима опа кейинчалик Моҳира ва Севара билан тез-тез кўришиб турадиган бўлди. Моҳира унга ёрдам берди, шифокор кўригидан ўтказди, керакли дориларини олиб берди. Аммо энди уларнинг муносабати аввалгидек қайнона-келин муносабати эмасди. Бу — кечирим, ҳурмат ва эҳтиёткорлик билан қайта қурилаётган инсонлар муносабати эди.

Моҳира ўтмишдаги оғриқларни унутмаган бўлса-да, уларнинг бутун умрини бошқаришига йўл қўймади. У ўз қалбидаги меҳрни сақлаб қолишни танлади.

Ҳалима опа эса ҳаётининг сўнгги йилларида бир ҳақиқатни англади: инсон ўз уйидаги одамларнинг қадрига улар борлигида етиши керак. Чунки бугун сенга хизмат қилаётган, сенинг кўнглингни олишга ҳаракат қилаётган инсон эртага эшигингни очмаслиги ҳам мумкин.

Оилада катталик фақат ёш билан эмас, меҳр, сабр ва адолат билан ўлчанади. Келин ҳам кимнингдир қизи, кимнингдир синглиси, кимнингдир онаси. Унинг ҳам орзулари, қадри ва кўнгли бор.

Баъзан бир оғиз ширин сўз инсонни бутун умрга яқин қилади. Бир оғиз оғир сўз эса йиллар давомида қурилган муносабатларни вайрон қилиши мумкин.

Энг муҳими, кечирим сўрашдан уялманг. Чунки кечирим сўраш инсонни кичрайтирмайди — аксинча, унинг қалбида ҳали ҳам инсонийлик борлигини кўрсатади.