«Постҳақиқат эмас, ёлғон даври»: ЖЧ-2026 финали ва ижтимоий тармоқлардаги фитна назариялари
Бугунги рақамли дунёни шунчаки «постҳақиқат» тушунчаси билан таърифлаб бўлмайди — биз очиқ-ошикор «ёлғон даври»да яшамоқдамиз. Ижтимоий тармоқлар нафақат ахборот узатиш, балки сохта хабарлар, миш-мишлар ва фитна назарияларини оммавий тарқатиш воситасига айланиб бўлди. Бунинг ёрқин мисолини Жаҳон чемпионати финали воқеалари атрофида авж олган муҳокамаларда кўриш мумкин.
Zamin.uz медиа макондаги ёлғонлар оқими ва уларнинг жамият онгига таъсири ҳақидаги таҳлилий материални тақдим этади.
1. Ёлғоннинг психологик тузоғи: "Балки нимадир содир бўлгандир?"
Ёлғон ахборотнинг қайта-қайта такрорланиши одамлар онгида шу қадар чуқур из қолдирадики, ҳатто энг ўқимишли ва зиёли инсонлар ҳам ҳақиқатни уйдирмадан ажратишда қийнала бошлайдилар.
Шубҳа уруғи: Инсон ёлғон ахборотни тўлиқ қабул қилмаса-да: «Мен бунинг ёлғонлигини биламан, лекин балки барибир нимадир содир бўлгандир?» деган хаёлга боради.
Нарративнинг шаклланиши: Айнан шундай шубҳалар орқали аста-секин жамият онгида реалликдан йироқ бўлган сунъий «воқелик» шаклланади.
2. Аргентина терма жамоаси ва финалдаги кутилмаган манзара
Фитна назариялари ривожланиши учун доимо «унумдор замин» керак бўлади. Финалда Аргентина терма жамоаси ўзининг одатий жанговар руҳи ва майдондаги агрессив менталитетини пўлатнома намойиш этмагани турли миш-мишларнинг аланга олишига сабаб бўлди.
Статистика ва реаллик: Синчковлик билан қайд этилган ЖЧ статистикасига қарасак, баъзи аргентиналик футболчилар югуриш масофаси бўйича энг юқори кўрсаткичларни қайд этганини кўриш мумкин.
Футбол фақат югуриш эмас: Аммо футболда нафақат қанча югурганинг, балки майдонда қандай ҳаракат қилганинг ва энг муҳими — қандай ўйнаганинг ҳал қилувчи аҳамиятга эга.
Кутилмаган ҳолат: Мухлисларини ҳеч қачон хафа қилмайдиган ва охирги сониягача курашадиган жамоанинг финалдаги ноодатий пассивлиги энг хомхаёл миш-мишларга ҳам ишониш учун қулай шароит яратди.
3. Сохта «экспертлар» ва ФҚБ ҳақидаги уйдирмалар
Айрим сиёсатчилар жамият камроқ хабардор бўлишини истаганидек, медиа маконда ҳам 500-600 тагина обуначиси бўлган номаълум аккаунтлар тўсатдан сохта ахборотларни тарқатиш орқали минглаб кузатувчиларни тўпламоқда.
Ушбу сохта ахборот машинаси жамоатчиликни чалғитиш учун турли «сенсация»ларни тўқиб чиқарди:
ФҚБ (ФБР) аралашуви: Жамоа ихтиёрида ФҚБ ходимлари бўлгани ҳақидаги асоссиз миш-мишлар.
Таҳдид ва босимлар: Футболчилар ва мураббийларга нисбатан номаълум кучлар томонидан босим ўтказилгани ҳақидаги даъволар.
«Сотилган» финал: Аргентинадек кураш ва бўйсунмаслик тимсоли бўлган жамоа гўёки «натижаси олдиндан ҳал қилинган» финалга чиққани ҳақидаги даъволар.
Асосий хулоса: Буларнинг барчаси ёлғондан бошқа нарса эмас. Футболни шарҳлаш ва баҳолаш учун уни чуқур тушуниш лозим. Акс ҳолда, асоссиз миш-мишлар жамиятни нодонлаштиришда давом этаверади.
Изоҳлар 0
…