Технологиялар асрида яшаётган инсоният учун сунъий интеллект (СИ) эндиликда шунчаки илмий фантастика эмас, балки кундалик ҳаёт ва меҳнат бозорининг ажралмас қисмига айланиб улгурди. Нуфузли Microsoft корпорациясининг олиб борган сўнгги таҳлилларига кўра, 2026 йилнинг биринчи чораги якунлари бўйича сайёрамиздаги жами меҳнатга лаёқатли аҳолининг қарийб 17,8 фоизи сунъий интеллект воситалари ва чат-ботлардан ўз иш фаолиятида мунтазам равишда фойдаланиб келмоқда.
Машҳур Visual Capitalist таҳлилий портали эълон қилган янги глобал инфографика эса бу борада қайси мамлакатлар ҳақиқий инқилоб қилаётганини кўрсатиб берди. Эътиборли жиҳати, СИ алгоритмларини кундалик хизмат ва ишлаб чиқаришга жорий этиш бўйича дунёда Бирлашган Араб Амирликлари ва Сингапур давлатлари мутлақ пешқадамлик қилмоқда.
Шарқ мўъжизаси: БАА ва Сингапурнинг зафарли юриши
Глобал рейтинг натижаларига кўра, Бирлашган Араб Амирликлари (БАА) сунъий интеллектни ҳаётга татбиқ этиш даражаси бўйича дунёда тенгсиз эканини исботлади. Ушбу араб мамлакатида меҳнатга лаёқатли, иқтисодий фаол аҳолининг нақд 70 фоиздан зиёди СИ имкониятларидан иш жараёнларида унумли ва фаол фойдаланмоқда.
Рейтингнинг иккинчи поғонасини эса рақамли технологиялар маркази ҳисобланган Сингапур банд этди. Бу ерда кўрсаткич 63 фоизни ташкил қилмоқда.
Халқаро экспертларни ҳайратда қолдирган энг асосий жиҳат бошқа ерда намоён бўлди. Гап шундаки, дунёдаги энг йирик СИ корпорациялари (OpenAI, Google, Microsoft ва б.) айнан Қўшма Штатларда жойлашганига қарамай, ушбу технологияни кундалик ҳаётда амалий қўллаш бўйича АҚШ ҳатто дунёнинг биринчи йигирматалик (топ-20) давлатлари рўйхатига ҳам кира олмаган. Америкада СИдан мунтазам фойдаланиш даражаси бор-йўғи 31,3 фоизни ташкил этмоқда. Бу рақам Норвегия, Ирландия, Франция, Испания ва Нидерландия каби қатор Европа мамлакатларидаги кўрсаткичлардан анча пастдир. Мутахассислар Кўҳна қитъадаги бу устунликни рақамли иқтисодиётнинг тизимли ривожлангани, интернет тезлиги ва сифатининг юқорилиги ҳамда аҳолининг рақамли экотизимга тўлиқ мослашгани билан изоҳлашмоқда.
Икки хил дунё: Ишлаб чиқарувчилар ва қўлловчилар
Тадқиқотда вазиятга чуқур баҳо берилиб, ўзига хос кучлар мувозанати тушунтирилган. АҚШ ҳали ҳам сунъий интеллект моделларини кашф этиш, улар учун юқори қувватли чиплар ва яримўтказгичлар ишлаб чиқариш ҳамда миллиардлаб венчур сармояларини киритиш бўйича жаҳон етакчиси бўлиб қолмоқда. Бироқ майдони кичикроқ, аммо рақамлаштириш даражаси ўта юқори бўлган давлатлар тайёр СИ маҳсулотларини оддий офислар ва кундалик иш тизимига анча тезроқ жорий этмоқда.
Шу билан бирга, кўплаб ривожланаётган давлатлар ҳануз СИ технологияларини ўзлаштиришнинг энг дастлабки, бошланғич палласида туришибди. Бу эса яқин ўн йилликда дунё мамлакатлари ўртасида меҳнат унумдорлиги ва глобал иқтисодий рақобатбардошлик бўйича катта тафовут ва жарликни кучайтириб юбориши хавфи мавжуд.
Осиёдаги шиддатли портлаш ва Хитой феномени
Microsoft маълумотларига таянадиган бўлсак, ҳозирги кунда Осиё қитъаси дунёдаги сунъий интеллект бозори энг шиддат билан кенгаяётган минтақага айланди. Бу борада энг юқори ўсиш суръати Жанубий Кореяда кузатилди — 2025 йилнинг биринчи ярмидан 2026 йилнинг биринчи чорагигача бўлган даврда мамлакатда СИдан фойдаланиш даражаси нақд 43,2 фоизга ошган.
Шунингдек, ўсиш суръатлари бўйича қуйидаги давлатлар ҳам юқори натижа қайд этди:
Таиландда — 36,2 фоиз;
Японияда — 34,1 фоиз;
Мўғулистонда — 32,2 фоиз.
Соҳа экспертлари Осиёдаги бундай кескин юксалишни СИ нейротармоқлари ва хизматларининг фақат инглиз тилида эмас, балки маҳаллий шарқ тилларида ҳам ўта мукаммал ва самарали ишлай бошлагани ҳамда ушбу давлатларнинг рақамли инфратузилмага киритаётган баҳайбат инвестициялари билан асослашмоқда.
Қизиқарли жиҳати шундаки, миллиардлик аҳолига эга бўлган Хитой Халқ Республикасида СИдан фойдаланиш кўрсаткичи ҳозирча нисбатан паст — тахминан 16 фоиз атрофида турибди. Бироқ таҳлилчиларнинг фикрича, аҳолиси жуда улкан бўлган бундай мамлакатда ҳатто минимал ўсиш суръати ҳам бир вақтнинг ўзида юз миллионлаб янги фойдаланувчилар армиясини пайдо қилиши ҳеч гап эмас. Хулоса ўрнида экспертлар огоҳлантирмоқдаки, сунъий интеллектнинг иш тизимига бу қадар чуқур сингиб бориши яқин келажакда давлатлар ўртасидаги иқтисодий тенгсизликни белгиловчи бош омил бўлади.
Сизнингча, сунъий интеллект воситаларини кундалик иш жараёнига фаол татбиқ этиш келажакда анъанавий касб эгаларининг оммавий ишсиз қолишига сабаб бўладими ёки меҳнат унумдорлигини оширадими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
