James Webb фазо телескопи Орион туманлигида юлдузлар туғилишининг тўлиқ сиклини суратга олди

Коинот сирларини ўрганишда давом этаётган James Webb космик телескопи Ер юзидан тахминан 1280 ёруғлик йили узоқликда жойлашган Орион А мажмуасининг шимолий қисмидан ҳайратланарли тасвирларни узатди. Ушбу ҳудуд фан оламида ОМК-2 молекуляр булути номи билан танилган бўлиб, у юлдузларнинг пайдо бўлиш жараёнини энг майда деталларигача ўрганиш имконини беради. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Янги олинган сурат қарийб 150 ёруғлик йили масофасига тенг бўлган улкан ҳудудни қамраб олган. Унда юлдузлар эволюциясининг барча босқичлари — илк газ ва чанг тўпламларидан тортиб, аллақачон шаклланиб улгурган ва ўзидан мустақил энергия таратаётган ёш юлдузларгача акс этган. Бу астрономлар учун коинотдаги "туғруқхона" жараёнларини кузатишда ноёб имкониятдир.

Юлдузлараро чанг ортидаги сирлар

Сурат марказида аккреция дисклари орқали фаол равишда модда йиғаётган протоюлдузлар (юлдуз куртаклари) жойлашган. Шунингдек, атрофдаги зич газ қатламларини тарқатиб юборган нисбатан етук объектларни ҳам кўриш мумкин. Тасвирдаги турли ранглар газ ва чанг булутларининг ҳарорати ҳамда таркиби турлича эканлигидан далолат беради.

James Webb телескопининг Неар Инфраред Камера (НИРКам) инфрақизил камераси ёрдамида олинган бу маълумотлар оддий оптик телескоплар кўра олмайдиган қатламларни очиб берди. Инфрақизил нурлар зич чанг пардасини ёриб ўтиб, унинг ортида яширинган жараёнларни қайд этишга қодир. ixbt.com нашрининг ёзишича, тасвирдаги кўк ва яшил туслар газ қатламларини, қизғиш соҳалар эса кучли зарба тўлқинларини англатади.

Космик жетлар ва зарба тўлқинлари

Тасвирдаги энг диққатга сазовор жиҳатлардан бири — ёш юлдузларнинг қутбларидан отилиб чиқаётган улкан газ оқимлари ёки жетлардир. Ушбу оқимлар атрофдаги булутлар билан юқори тезликда тўқнашиб, модданинг қизғиш рангда порлашига сабаб бўладиган зарба тўлқинларини ҳосил қилади.

Айнан мана шу жетлар астрономларга энг ёш ва чуқур яширинган объектларнинг жойлашган ўрнини аниқлашга ёрдам беради. Чунки бу объектларни бошқа ҳеч қандай усул билан кўриб бўлмайди. Олимларнинг таъкидлашича, ОМК-2 ҳудуди ёш юлдузлар чиқиндиларининг атрофдаги муҳитга таъсирини ўрганиш учун ўзига хос лаборатория вазифасини ўтайди.

Тадқиқотчилар ушбу маълумотлар орқали протопланетар дискларнинг кимёвий таркиби қандай шаклланишини ва ўсиб бораётган юлдузлар она-булутдан қандай қилиб озиқланишини таҳлил қилишмоқда. Орион туманлигининг астрономик ўлчовларга кўра яқин жойлашгани, галактикамизнинг бошқа чеккаларида чанг ортига беркинган жараёнларни батафсил тадқиқ этишга замин яратади.