Hubble ва James Webb коинотда энг узоқ орбитага эга қора туйнукни аниқлади

Астрономлар Сомон йўли галактикасидаги энг йирик ва зич юлдуз тўдалари бири бўлган Омега Сентаури марказида кутилмаган кашфиётни амалга оширишди. NASAнинг Hubble ва James Webb космик телескоплари ёрдамида олиб борилган тадқиқотлар натижасида юлдуз массасига эга бўлган, аммо ўта ноодатий орбитада ҳаракатланувчи қора туйнук топилди. Бу кашфиёт коинотдаги энг сирли объектларнинг шаклланиши ҳақидаги тасаввурларни ўзгартириши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Те Астропҳйсикал Жоурнал Леттерс нашрида чоп этилган маълумотларга кўра, янги топилган объект оМEGACат БҲ-2 деб номланди. Ушбу қора туйнук Ер юзидан тахминан 18 000 ёруғлик йили узоқликда жойлашган бўлиб, у ўзига хос "яширин" табиатга эга. Олимлар уни бевосита кўра олмасалар-да, унинг атрофида айланаётган кўринадиган юлдузнинг ҳаракат траекториясини таҳлил қилиш орқали мавжудлигини исботлашди.

94 йиллик рекорд орбита

Ушбу тизимнинг энг ҳайратланарли жиҳати унинг айланиш давридир. Тадқиқотчилар Hubble телескопининг 2002-йилдан 2023-йилгача бўлган архив маълумотларини ўрганиб чиқиб, кўринадиган юлдуз қора туйнук атрофида бир марта тўлиқ айланиши учун нақ 94 йил вақт сарфлашини аниқладилар. Бу ҳозирги кунда фанга маълум бўлган қўшалоқ тизимлар орасидаги энг узоқ орбитал давр ҳисобланади.

Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, тизимдаги кўринадиган юлдузнинг массаси Қуёшникидан 0,78 баравар, унинг кўринмас ҳамроҳи — қора туйнукнинг массаси эса 4,46 баравар кўпдир. Бундай кўрсаткичлар ушбу объектнинг нейтрон юлдузи бўлиши эҳтимолини мутлақо инкор этади, чунки у нейтрон юлдузлари учун белгиланган максимал вазндан анча оғир.

Омега Сентаури сирлари ва келажакдаги режалар

Омега Сентаури тўдаси 10 миллионга яқин юлдузни ўз ичига олади. Аввалроқ олимлар бу ерда ўрта массали йирик қора туйнук борлигини тахмин қилишган эди, бироқ оМEGACат БҲ-2 каби кичикроқ объектларни топиш анча мушкул кечган. Бунинг сабаби, бундай қора туйнуклар ўзига модда ютмаётган пайтда рентген ёки радио нурланиш тарқатмайди ва деярли сезилмас бўлиб қолади.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, бу қўшалоқ тизим юлдузлар туғилган пайтда эмас, балки кейинчалик, зич тўда ичидаги динамик тўқнашувлар натижасида шаклланган бўлиши мумкин. Бундай объектларни ўрганиш келажакда гравитацион тўлқинлар манбаларини тушунишда муҳим аҳамиятга эга. Келгусида Нанкй Грасе Роман Спасе Телескопе ишга туширилиши билан бундай яширин қора туйнукларни қидириш ишлари янада кенгайиши кутилмоқда.