Астрономлар кутилмаган кашфиёт қилишди: 1998 SH2 астероиди аслида комета бўлиб чиқди

Астрономия оламида узоқ йиллик тасаввурларни ўзгартириб юборган муҳим воқеа юз берди. 1998-йилда кашф этилган ва шу пайтгача оддий астероид деб ҳисоблаб келинган 1998 SH2 осмон жисми аслида комета эканлиги исботланди. Натуре Астрономй журналида эълон қилинган тадқиқотга кўра, бу кашфиёт нафақат математик ҳисоб-китоблар, балки бевосита визуал кузатувлар орқали ҳам ўз тасдиғини топди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Мазкур объекти ўрганишга 2025-йилнинг август ойида юз берган кутилмаган ҳодиса туртки бўлди. Ўшанда 380 метрли жисм Ерга 0,02 астрономик бирлик масофада яқинлашган эди. АҚШдаги Голдстоне радиолокация мажмуаси орқали режалаштирилган кузатувлар кутилмаган хатолик туфайли амалга ошмади: объект ҳисобланган координаталарда топилмади. Бразилиядаги Вйкрота-Центро де Эстудос Астрономикос де Минас Гераис обсерваторияси эса жисмнинг ўз орбитасидан сезиларли даражада четга чиққанини қайд этди.

Математик башоратдан визуал тасдиқгача

Олимлар жисмнинг ҳаракатидаги бундай оғишни фақатгина гравитацияга боғлиқ бўлмаган тезланиш билан тушунтириш мумкинлигини аниқлашди. Бу ҳодиса кометаларга хос бўлиб, улардаги муз қатламининг буғланиши (дегазация) натижасида юзага келадиган реактив кучдир. Ҳисоб-китобларга кўра, объект сониясига 1,2 × 10^24 молекула газ чиқармоқда, бу эса унинг таркибида муз захиралари борлигидан далолат беради.

Дастлаб ҳеч қандай фаоллик белгилари кўринмаган бўлса-да, дунёнинг энг йирик телескоплари ишга солинди. Гавайидаги КФҲТ ва Чилидаги ВЛТ (Верй Ларге Телескопе) қурилмалари ёрдамида олинган тасвирларда 1998 SH2 атрофида жуда хира газ-чанг қобиғи ва энсиз дум шакллангани маълум бўлди. Бу кометанинг "ниқобланиш" қобилияти унинг юзасидаги паст нур қайтариш хусусияти (албедо) билан боғлиқ эканлиги аниқланди.

Сайёравий мудофаа ва янги хавфлар

Ушбу кашфиёт Ер сайёрасини коинотдаги хавфлардан ҳимоя қилиш стратегияси учун ўта муҳимдир. П/1998 SH2 деб қайта номланган ушбу жисм каби "яширин кометалар" астероидларга қараганда хавфлироқ ҳисобланади. Чунки уларнинг орбитаси реактив кучлар таъсирида кутилмаган йўналишда ўзгариши мумкин, бу эса уларнинг Ер билан тўқнашиш эҳтимолини ҳисоблашни қийинлаштиради.

Ҳозирги вақтда олимларга комета орбитасида ҳаракатланувчи 2000 дан ортиқ Ерга яқин астероидлар маълум. Уларнинг 285 таси 140 метрдан каттароқ бўлиб, потенциал хавфли деб таснифланган. Янги маълумотлар ушбу жисмларнинг кўпчилиги аслида музлаган кометалар бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда. Бу эса келажакда ДАРТ миссияси каби астероидлар йўналишини ўзгартириш лойиҳаларини ишлаб чиқишда жисмнинг ғовак тузилишини ҳисобга олишни тақозо этади.

Шунингдек, ушбу тадқиқот Ер юзидаги океанларнинг пайдо бўлиши ҳақидаги назарияларга ҳам ўзгартириш киритиши мумкин. Қадимги даврларда айнан шундай яширин кометалар сайёрамизга сув ташиган бўлиши эҳтимоли юқори. Келажакда Чилида қурилаётган Вера Rubin обсерваторияси ёрдамида бундай "қоронғу кометалар"ни оммавий равишда қидириш режалаштирилган.