Қайта тикланувчи энергия станцияларини нотўғри жойлаштириш дефицитни 5 баравар оширади

Массачусетс технология институти (МИТ) олимлари қайта тикланувчи энергия объектларини қуришда келажакдаги иқлим ўзгаришларини ҳисобга олиш стратегик аҳамиятга эга эканлигини аниқлашди. Тадқиқот шуни кўрсатадики, қуёш ва шамол станцияларининг жойлашуви тизим барқарорлигига бевосита таъсир қилади. Агар лойиҳалашда фақат ўтмишдаги об-ҳаво маълумотларига таянилса, 2050-йилга бориб электр энергияси тақчиллиги билан боғлиқ ҳолатлар сони беш бараваргача ортиб кетиши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

МИТ мутахассислари томонидан ишлаб чиқилган янги методология метеорологик маълумотларни энергетика инфратузилмаси симуляциялари билан бирлаштиради. Ушбу модел АҚШнинг Техас ва Янги Англия ҳудудларидаги декарбонизациялашган энергия тизимлари мисолида синовдан ўтказилди. Натижалар шуни кўрсатдики, иқлимий прогнозларни ҳисобга олиш орқали тизим чидамлилигини сезиларли харажатларсиз ошириш имконияти мавжуд.

Иқлим ўзгариши ва энергетика хавфсизлиги

Тадқиқотнинг етакчи муаллифи, МИТ профессори Майкл Ҳовланднинг таъкидлашича, қайта тикланувчи энергия технологияларини жорий этишда келажакдаги об-ҳаво моделларидан фойдаланиш адаптация харажатларини камайтиради. Бугунги кунда энергетика соҳаси икки томонлама босим остида қолмоқда: бир томондан, сунъий интеллект (AI) ва транспортнинг электрификацияси туфайли талаб ортиб бормоқда, иккинчи томондан эса, ишлаб чиқариш об-ҳаво инжиқликларига боғланиб қолмоқда.

Олимлар ишлаб чиққан моделда экстремал об-ҳаво ҳодисаларининг энергия тизимининг турли элементларига бир вақтнинг ўзида кўрсатадиган таъсири ҳисобга олинган. Масалан, маълум бир ноқулай иқлимий давр бир вақтнинг ўзида ҳам қуёш ва шамол генерациясини камайтириши, ҳам истеъмолнинг кескин ўсишига сабаб бўлиши мумкин. Бундай қўшма эффектлар келажакда энергетика тизими учун энг катта синов бўлиши кутилмоқда.

Стратегик жойлашувнинг аҳамияти

Ҳисоб-китобларга кўра, келажакдаги иқлим шароитида қуёш ва шамол объектлари учун энг мақбул локациялар тарихий маълумотлар асосида танланган жойлардан тубдан фарқ қилиши мумкин. Тадқиқот муаллифларидан бири Қиу таъкидлаганидек, масала нафақат қанча қувват қўшишда, балки уларни қаерда ва қачон жойлаштиришда ҳамдир. Бу Ўзбекистон каби қайта тикланувчи энергияга катта сармоя киритаётган давлатлар учун ҳам долзарб ҳисобланади.

Ҳозирча ушбу методология юқори аниқликдаги қимматбаҳо моделларни талаб қилади, бу эса энергия тизими операторлари учун кундалик режалаштиришда маълум қийинчиликлар туғдиради. Бироқ, МИТ олимлари келажакда реал лойиҳаларда қўллаш мумкин бўлган тезкор ва арзонроқ моделларни яратиш устида иш олиб боришмоқда. Бу эса энергетика инфратузилмасини ўн йилликлар давомида барқарор ишлашини таъминлашга хизмат қилади.

ixbt.com маълумотига кўра, мазкур тадқиқот глобал энергия ўтиш жараёнида хатоларни минималлаштириш ва ресурслардан оқилона фойдаланиш бўйича муҳим қўлланма бўлиб хизмат қилиши кутилмоқда.