Авиация тарихида янги саҳифа: DARPA илк бор F-16 қирувчисини сунъий интеллект ёрдамида синовдан ўтказди

АҚШ Мудофаа вазирлигининг истиқболли тадқиқот лойиҳалари агентлиги (DARPA) ва АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари замонавий авиация тарихида муҳим қадамни ташлади. Модернизация қилинган F-16 қирувчи самолёти илк бор сунъий интеллект (СИ) бошқаруви остида муваффақиятли парвоз қилди. Ушбу синов автоном бошқарув тизимларини эски авлод самолётларига интеграция қилиш борасидаги энг йирик ютуқлардан бири сифатида баҳоланмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Синов жараёнида Випер Эхпериментатион анд Нехт-генератион Оператионс Модел (ВEНОМ) деб номланган махсус технологик мажмуадан фойдаланилди. Ушбу тизимнинг ўзига хослиги шундаки, у F-16 самолётининг базавий дастурий таъминотини бутунлай қайта ёзмасдан туриб, бортга сунъий интеллектни ўрнатиш имконини беради. ВEНОМ нафақат парвозни бошқариш, балки турли датчиклар ва бошқа борт тизимларини ҳам назорат қилиш қобилиятига эга.

Инсон назорати остидаги автономия

Парвоз давомида хавфсизлик чораларига алоҳида эътибор қаратилди. Самолётни ҳавога кўтариш вазифасини тажрибали учувчи бажарди, шундан сўнг бошқарув тўлиқ сунъий интеллект ихтиёрига топширилди. Бунда "human-он-те-лооп" (жараён устидан инсон назорати) тамойили қўлланди. Бу схемага кўра, учувчи кабинада қолиб, тизим ишини кузатиб боради ва зарурат туғилганда аралашиши мумкин, бироқ у СИ томонидан қабул қилинган ҳар бир қарорни тасдиқлаши шарт эмас.

DARPA мутахассисларининг таъкидлашича, махсус экспериментал самолёт ўрнига серияли ишлаб чиқарилган F-16 моделидан фойдаланиш технологияни келажакда кенг миқёсда жорий этишни осонлаштиради. Бу усул бир вақтнинг ўзида бир нечта қирувчи самолётларда турли СИ агентларини, янги тактикалар ва учувчисиз аппаратлар билан ҳамкорлик қилиш усулларини синаб кўриш имконини беради.

Келажакдаги жанговар авиация қиёфаси

ВEНОМ лойиҳаси DARPA агентлигининг Артифисиал Intelligence Реинфорцементс (АИР) дастури билан чамбарчас боғлиқ. Келажакда бундай тизимлар ҳарбий учувчиларга бутун бошли учувчисиз аппаратлар гуруҳини масофадан бошқариш ва мураккаб жанговар топшириқларни бажаришда кўмаклашиши кўзда тутилган. Бу эса замонавий ҳаво жангларидаги ўта мураккаб ва тезкор вазиятларда инсон зиммасидаги юкламани камайтиради.

ixbt.com маълумотига кўра, сунъий интеллектни авиацияга жорий этишда ишончлилик ва кутилмаган вазиятларда тизимнинг ўзини тутиши энг асосий масалалардан бири бўлиб қолмоқда. Ўтказилган синовлар ушбу технологияларни компьютер симуляцияларидан реал парвозларга ўтказиш учун зарур бўлган муҳим маълумотларни тўплашга хизмат қилади. Ҳозирча СИ ёрдамчиси сифатида кўрилаётган бўлса-да, келажакда у тўлиқ мустақил жанговар бирликка айланиши мумкин.