NASA Ойдаги узоқ муддатли миссиялар учун олимлардан ёрдам сўради

АҚШнинг Миллий космонавтикада тадқиқотлар агентлиги — NASA ўзининг Инсон тадқиқотлари дастури (Human Ресеарч Програм, HRП) орқали илмий ҳамжамиятга муҳим мурожаат билан чиқди. Агентлик келгусида Ойдаги базаларда ва ҳатто Марс сари йўл оладиган узоқ муддатли экспедицияларда инсон организми дуч келадиган хавфларни олдиндан аниқлаш ҳамда ўрганиш бўйича таклифлар киритишни сўрамоқда. Ушбу ташаббус инсониятнинг космосни ўзлаштириш тарихидаги янги босқичга ўтиш давридаги энг муҳим тиббий-биологик вазифалардан бирига айланиб улгурди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, NASA эндиликда Ойга қисқа муддатли ташрифлар уюштиришдан воз кечиб, у ерда доимий базани барпо этиш ва узоқ вақт қолиш сценарийсига ўтмоқда. Бироқ асосий муаммо шундаки, ҳозирги кунда инсониятда айниқса ой муҳитининг организмга таъсири ҳақида ўта чекланган маълумотлар мавжуд холос. Шу пайтгача Халқаро космик станцияда (ХКС) ва бошқа станцияларда 437 кунгача бўлган узоқ парвозлар ўрганилган бўлса-да, Ой сиртида барча астронавтлар жамланма ҳолда атиги 80 соатга яқин вақт ўтказишган.

Ой муҳитининг ўзига хос хавфлари

Мутахассисларнинг таъкидлашича, Ой шароитини ХКСдаги тажриба орқали тўғридан-тўғри такрорлаб бўлмайди. Астронавтлар у ерда паст даражадаги тортишиш кучи ва кучайтирилган радиация таъсири каби мутлақо ўзгача омилларга дуч келишади. HRП бош илмий маслаҳатчиси Майкл Стенгернинг қайд этишича, доимий ой базасидаги тадқиқотлар инсон организми қисман гравитацияга узоқ вақт давомида қандай мослашишини тушуниш имконини беради. Шунингдек, келгусида Ой сиртида махсус тиббий-биологик лабораторияни ҳам жойлаштириш имконияти мавжуд.

NASA мутахассислари узоқ муддатли қолиш жисмоний ва руҳий саломатликка қандай таъсир қилишини чуқур ўрганишни мақсад қилган. Шунинг билан бирга, фазогирлар учун масофавий тиббий ёрдамни қанчалик самарали ташкил этиш мумкинлиги ва қандай жисмоний машқлар тизимлари талаб этилиши ҳам диққат марказида турибди. Агарда жиддий соғлиқ муаммоси юзага келса, Ой сиртидан туриб экипажни Ерга зудлик билан қайтариб олиб келиш имкони бўлмагани сабабли, бу масалалар ўта кескин аҳамият касб этади.

Ҳозирги вақтда йиғилаётган илмий саволлар ва таклифлар келгусидаги тадқиқотлар йўналишини белгилаб бериши лозим. Гарчи ХКСда тўпланган тажриба мустаҳкам асос бўлиб хизмат қилса-да, Ой шароитлари кўлами ва муҳит параметрлари бўйича тубдан фарқ қилади. NASA ушбу саъй-ҳаракатлар орқали бўлғуси ой экспедицияларидаги барча тиббий хавфларни минималлаштиришни ва инсониятнинг фазода узоқ яшаши учун замин ҳозирлашни режалаштирмоқда.