Олимлар сунъий интеллект ёрдамида Марс об-ҳавосини башорат қилишни ўрганишди

Ixbt.com маълумотига кўра, тадқиқотчилар Ер атмосферасини башорат қилишга мўлжалланган сунъий интеллект моделини ўзгарийши қийин бўлган бошқа сайёра — Марс шароитига мослаштириш мумкинлигини муваффақиятли синовдан ўтказдилар. Ер учун мўлжалланган ГрапҳКаст графову нейротармоқ модели асосида яратилган янги МарсКаст тизими Қизил сайёра об-ҳавосини рекорд даражада тез ва аниқ ҳисоблаб чиқиш имконини берди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Дастлабки босқичда модел Ер шароитида олинган билимлар билан Марс атмосферасининг жорий ҳолатини етарлича аниқ акс эттирган бўлса-да, тез орада ўз динамикасини йўқотиб, суткалик ҳарорат ўзгаришларини тўлиқ бермаган. Ушбу муаммони бартараф этиш учун олимлар Марс Климате Датабасе (МКД) маълумотлар базасидан фойдаланган ҳолда моделни қайта ўқитишга қарор қилишди.

МарсКаст модели ва унинг ишлаш принципи

Тизимни такомиллаштириш жараёнида ҳарорат, горизонтал ҳамда вертикал шамоллар ҳисобга олинди. Шунингдек, сайёра қизишини белгиловчи асосий омил сифатида атмосфера юқори чегарасидаги қуёш нурланиши қўшилди. Намлик эса соддалаштирилган ҳолда ўзгармас қолдирилди, чунки Марс юзасидаги ҳақиқий нисбий намлик кўп вақт давомида 10 фоиздан паст бўлишига қарамай, тонг отишидан олдин қисқа муддатда тўйинганлик даражасигача кўтарилиши мумкин.

Атиги 10 та ўқитиш эпохасидан сўнг МарсКаст Марсдаги ишончли суткавий ҳарорат сиклини қайта тиклай бошлади. Атиги 30 кунлик маълумотлар асосида 300 эпохадан кейин модел сезиларли даражада барқарорлашди ва яхшиланишда давом этди. Натижада у 10 кунлик прогнозларда мавсумий ва вертикал тузилмани, шунингдек шамоллар ҳаракати характерини аниқ кўрсатиб берди.

Ҳисоблаш тезлиги ва келажакдаги режалар

Янги ёндашувнинг энг катта ютуқларидан бири бу унинг юқори тезлиги ва тежамкорлигидир. Маълумотларга кўра, 6 соатлик қадам ва 1° аниқликдаги 10 кунлик прогнозни МарсКаст битта GPU ёрдамида атиги 2 дақиқада ҳисоблаб чиқади. Таққослаш учун, анъанавий физика модели шундай прогноз учун 1 та CPU талаб қилиб, 30 дақиқа сарфлайди ва пастроқ — 5° аниқликда ишлайди.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, Ер метеорологик сунъий интеллект моделлари бошқа сайёралар динамикасини қисман кўчира олиши исботланди, бироқ атмосферанинг кимёвий таркиби, радиацион баланс ҳамда иссиқлик инерциясидаги улкан тафовутлар туфайли мослашув мажбурий қадам ҳисобланади. Кейинги босқичда авторлар чанг кўчиши ва унинг нурланишга таъсирини қўшишни, шунингдек тизимни орбитал аппаратлар ва ер усти станциялари маълумотлари асосида текширишни режалаштирмоқда. Келгусида бундай технологиялар келажакдаги бошқариладиган ва роботлаштирилган миссияларни режалаштиришда, жумладан чанг бўронлари хавфини олдиндан баҳолашда қўл келиши мумкин.