Тунги гаджетлар хавфи: Олимлар қоронғуда экранга тикилишнинг оқибатларини очиқлади

Ижтимоий тармоқлар ва мессенжерларда қоронғи хонада ҳар куни ярим соат телефондан фойдаланиш кўз саратонини (онкологик хасталикни) келтириб чиқариши, кўзни даволаб бўлмайдиган парда қоплаши ҳақида ваҳимали хабарлар кенг тарқалмоқда.

Кўплаб фойдаланувчиларни ташвишга солган ушбу огоҳлантиришлар қанчалик асосли ва тиббиёт олами бу ҳақда нима дейди? Соҳа мутахассислари ушбу масалага илмий нуқтаи назардан аниқлик киритмоқда.

Саратон хавфи: Асоссиз мифми ёки илмий далил?

Тиббиёт мутахассислари ва жаҳон офтальмология ассоциациялари ушбу даъволар бўйича қуйидагиларни таъкидлашади:

• Илмий исбот йўқ: Ҳозирги кунга қадар смартфон экранидан тараладиган ёруғлик кўзда саратон (онкология) ҳужайраларини пайдо қилиши ёки даволаб бўлмас парда ҳосил қилиши бўйича бирорта ҳам расмий илмий тасдиқланган тадқиқот мавжуд эмас;

• Хабарларнинг бўрттирилиши: «Даволаб бўлмайдиган дард» ҳақидаги ваҳимали иддаолар кўпинча одамларнинг эътиборини тортиш ва вирусли тарқалишни таъминлаш учун сунъий равишда тўқилган хабарлар сирасига киради.

Қоронғуда телефонга тикилишнинг ҳақиқий зарарлари

Гарчи саратон хавфи исботланмаган бўлса-да, қоронғи муҳитда ёрқин экранга узоқ вақт қараб ётиш кўриш қобилиятига жиддий путур етказади:

• «Кўз чарчоғи» ва қуруқлик синдроми: Экранга диққат билан қаралса, кўз пирпиратиш сони камаяди. Оқибатда кўзнинг шох пардаси қурийди, қизариш, ачишиш ва томирларнинг кенгайиши юз беради;

• Кўриш ўткирлигининг пасайиши: Қоронғуда кўз қорачиғи кенгаяди ва экрандан чиқаётган кўк нур (Blue Light) тўғридан-тўғри кўз тубига кучли босим билан таъсир қилади. Бу эса вақт ўтиши билан спазм ва кўриш хиралашишига олиб келади;

• Уйқу гормонининг бузилиши: Экраннинг кўк нури мияда мелатонин (уйқу гормони) ишлаб чиқарилишини блоклайди, натижада сурункали уйқусизлик, чарчоқ ва иммунитет пасайиши келиб чиқади.

Мутахассислар қандай тавсия беради?

Шифокорлар тунги вақтда гаджетлардан фойдаланишда бир нечта муҳим қоидаларга амал қилишни тавсия қилади:

• Ёруғлик мувозанати: Телефонни мутлақо қоронғи хонада эмас, ҳеч бўлмаганда тунги чироқ ёқилган хонада ишлатинг;

• «Тунги режим»ни ёқиш: Экрандаги «Night Light» (кўк нурни камайтириш) функциясини фаоллаштиринг ва ёруғлик даражасини минималга туширинг;

• Уйқудан олдин дам олиш: Ухлашдан камида 30–60 дақиқа олдин телефон ва планшетларни четга суриб қўйиш тавсия этилади.

Шундай қилиб, кўзда давосиз саратон пайдо бўлиши ҳақидаги хабарлар ҳақиқатга тўғри келмаса-да, қоронғида телефон ишлатиш одати кўз нури ва умумий саломатлик учун жиддий салбий оқибатларга олиб келиши мумкин.