Уйқудан тетик туриш: Нега биринчи қўнғироқдан кейин дарҳол ўриндан турмаслик керак?

Кўпчилик эрталаб уйғоткич (будильник) жиринглаганида уни ўчириб, яна 10–30 дақиқа ухлаб олишни зарарли одат деб билади. Бироқ соҳа мутахассислари томонидан олиб борилган сўнгги илмий тадқиқотлар ушбу қарашни бутунлай ўзгартириб юборди: уйғоткич чалганда сакраб туришдан кўра, сигнални бир оз кечиктириб, босқичма-босқич уйғониш бош мия фаолияти учун анча самарали ва хавфсиз экани аниқланди.

Олимларнинг тажрибалари шуни кўрсатдики, қўнғироқ вақтини 30 дақиқа атрофида суриб ухлаб олиш инсон организмига уйқу инерциясини (эрталабки гаранглик ва лоҳасликни) осон енгишга ва тўлиқ тетик ҳолда уйғонишга ёрдам беради.

Тадқиқот тафсилотлари: Когнитив тестлардаги юқори натижалар

Олиб борилган махсус илмий эксперимент давомида иштирокчилар икки хил шароитда кузатилди:

• 30 дақиқалик қўшимча муддат: Синовда қатнашган одамлар уйғоткичнинг дастлабки сигнали чалинганидан сўнг уни суриб, яна бир оз вақт ухлаш имконига эга бўлишди;

• Дарҳол ўтказилган когнитив тестлар: Тўлиқ уйғонишдан сўнг иштирокчилар хотира, тезкор фикрлаш, диққатни жамлаш ва математик мантиқни текширувчи тестларни топширишди;

• Кутилмаган хулоса: Уйғоткични кечиктириб уйғонган инсонлар биринчи қўнғироқдан дарҳол туриб кетганларга нисбатан анча яхши натижаларни қайд этишди ҳамда ўзларини кун давомида сезиларли даражада тетик ҳис қилишди.

Бу мия фаолиятига қандай таъсир кўрсатади?

Табиий уйғониш жараёни бир лаҳзада юз бермайди, балки муайян босқичларни талаб қилади:

• Уйқу инерциясининг юмшаши: Инсон чуқур уйқу фазасидан кескин уйғонса, мия қон айланиши ва ҳужайралар тўлиқ ишга тушгунча узоқ вақт гаранг бўлиб юради. 30 дақиқалик қўшимча енгил фаза мияга уйғонишга тайёрланиш имконини беради;

• Стресс гормонларининг камайиши: Биринчи чақириқданоқ кескин сакраб ўриндан туриш юрак ва асаб тизимига ортиқча босим юклаб, кортизол миқдорини кескин ошириши мумкин;

• Кун давомидаги юқори унумдорлик: Мия силлиқ тарзда уйғонганда диққатни жамлаш қобилияти тез тикланади ва иш самарадорлиги ошади.

Шундай қилиб, агар эрталаб будильник чалинганида яна бир неча дақиқа кўрпа остида қолишни истасангиз, бунинг учун ўзингизни койишингиз шарт эмас — организмингиз шу орқали янги кунга янада яхшироқ мослашмоқда.