Пойтахт устидаги кўринмас “қопқоқ”: Ҳаво ифлосланишидан сақланишнинг самарали усуллари

Ўзбекистон Гидрометеорология хизмати агентлиги (Ўзгидромет) пойтахт аҳолиси ва меҳмонларини жиддий экологик вазиятдан огоҳлантирди. Маълумотларга кўра, Тошкент шаҳрида ерга яқин қатламдаги майда чанг ва зарарли газларни тарқалиб кетишга қўймайдиган табиий омил — атмосфера инверсияси яна 10 кунгача сақланиб қолиши мумкин.

Бундай мураккаб метеорологик ҳолат шаҳар ҳавосидаги ифлослантирувчи заррачалар концентрациясини кучайтириб, аҳоли саломатлиги, айниқса нафас йўллари ва юрак-қон томир тизими учун жиддий хавф туғдиради.

Атмосфера инверсияси нима ва у нега хавфли?

Метеорологларнинг тушунтиришича, инверсия ҳолати ҳаво оқимларининг табиий айланишини тўсиб қўяди:

• Кўринмас «қопқоқ» эффекти: Одатда баландликка кўтарилган сари ҳаво ҳарорати пасайиши керак. Инверсия пайтида эса аксинча — совуқ ҳаво ер бағрида қолиб, унинг устини иссиқроқ ҳаво қатлами қопқоқдек тўсиб олади;

• Тутун ва чангнинг тўпланиши: Натижада транспорт воситаларидан чиқаётган заҳарли газлар, саноат чиқиндилари ва майда чанг зарралари юқорига тарқалиб кета олмай, ерга яқин нафас олинадиган ҳавода тўпланади;

• Энг хавфли вақтлар: Ҳарорат кескин совийдиган эрталаб ва кечқурунги паллаларда инверсия кучи чўққисига чиқиб, ҳавонинг ифлосланиш даражаси бир неча баробар ошиб кетади.

Саломатликни сақлаш бўйича муҳим тавсиялар

Мутахассислар яқин кунларда аҳолига қуйидаги эҳтиёт чораларига қатъий риоя қилишни маслаҳат бермоқда:

• Кўчадаги ҳаракатни чеклаш: Айниқса тонг саҳарда ва кечки пайт очиқ ҳавода узоқ вақт юришдан, спорт билан шуғулланишдан ҳамда болаларни кўчага олиб чиқишдан тийилиш тавсия этилади;

• Ҳимоя ниқоблари: Кўчага чиқиш зарурати туғилганда оддий тиббий ниқоблар эмас, балки майда дисперс зарраларни ушлаб қолувчи махсус респиратор ниқоблардан (масалан, N95/FFP2) фойдаланиш зарур;

• Уй ҳавосини намлантириш: Хонадонлардаги ҳаво тозалагич (air purifier) мосламаларини фаол ишлатиш мақсадга мувофиқ. Агар махсус мослама бўлмаса, эски ва синалган маиший усул ёрдам беради: хонадаги иситиш радиаторлари устига ёки яқинига кенг идишда сув қўйиш ҳаво намлигини ошириб, чангнинг чўкишини тезлаштиради;

• Дарвоза ва деразаларни ёпиқ тутиш: Эрталабки ва кечки пайтларда хоналарни шамоллатиш учун деразаларни очишдан сақланинг, чунки кўчадаги заҳарли тутун тўғридан-тўғри хонага киради.

Тошкент шаҳрида бундай метеорологик ҳолат яна камида 10 кун давом этиши тахмин қилинаётгани боис, нафас олиш органлари сурункали хасталикка чалинган инсонлар ва кексалардан ўз саломатликларига икки карра эътиборли бўлиш сўралади.