Buyuk Britaniyada yoqilgʻi narxi nega Yevropaning boshqa davlatlaridan qimmat?

Buyuk Britaniyadagi avtomobil egalari bugungi kunda Yevropaning koʻplab boshqa mamlakatlariga qaraganda yoqilgʻi uchun sezilarli darajada koʻproq mablagʻ sarflashga majbur boʻlmoqda. RAC tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, ayni paytda Britaniyada bir litr benzin oʻrtacha 156 pensni tashkil etmoqda, vaholanki bu koʻrsatkich Kiprda 136 pens, Ispaniyada 130 pens va Maltada bor-yoʻgʻi 116 pensga tengdir. Bu haqda Autocar.co.uk xabar beradi.

Ushbu farq oddiy haydovchilar hamyoniga jiddiy zarba bermoqda. Masalan, oddiy oilaviy avtomobilning 55 litrlik bakini benzin bilan toʻldirish britaniyaliklar uchun qariyb 87 funt sterlingga, dizel yoqilgʻisi bilan esa 100 funt sterlingdan qimmatga tushmoqda. Sharqiy Yevropada, xususan Polshada haydovchilar bir litr benzin uchun 122 pens, Bolgariyada esa 131 pens toʻlayotgan bir paytda, Britaniyadagi narxlar oʻrtasidagi tafovut koʻplab savollarni keltirib chiqarmoqda.

Soliq siyosati va narxlarning shakllanishi

Ekspertlarning taʼkidlashicha, barcha Yevropa davlatlari xom neftni jahon bozoridan deyarli bir xil narxda sotib oladi va oʻxshash geosiyosiy muammolarga duch keladi. Shunday ekan, narxlardagi bunday katta farqning asosiy sababi davlat soliq siyosatiga borib taqaladi. AA mutaxassisi Luke Bosdetning tushuntirishicha, ayrim davlatlar asosiy soliq yukini avtomobilga egalik qilishga (yillik yigʻimlar) qaratsa, boshqalari uni bevosita yoqilgʻi isteʼmoliga, yaʼni aksiz soligʻiga yuklaydi.

Hozirgi vaqtda Britaniyada sotilayotgan har bir litr benzin narxining 79 pensi, yaʼni yarmidan koʻpi toʻgʻridan-toʻgʻri davlat gʻazinasiga soliq va QQS (Qoʻshilgan qiymat soligʻi) koʻrinishida tushadi. Taqqoslash uchun, Ispaniyada yoqilgʻining oʻzi va sotuvchi marjasi Britaniya bilan bir xil (taxminan 76 pens) boʻlsa-da, u yerdagi soliq yuki 79 pens emas, balki 53 pensni tashkil qiladi. Aynan shu 26 penslik farq yakuniy narxda oʻz aksini topmoqda.

Ijtimoiy himoya va davlat nazorati

Janubiy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida, jumladan Polsha va Bolgariyada yoqilgʻi narxining arzonligi faqat soliqlar bilan emas, balki hukumatning ijtimoiy siyosati bilan ham bogʻliq. RAC Foundation direktori Steve Goodingning soʻzlariga koʻra, aholi daromadlari nisbatan past boʻlgan mamlakatlarda davlat yoqilgʻi narxini sunʼiy ravishda ushlab turish uchun subsidiyalar ajratadi yoki davlat tasarrufidagi neftni qayta ishlash zavodlari orqali narxlarni nazorat qiladi.

Qiziqarli jihati shundaki, Britaniya haydovchilari oʻzlarini eng koʻp soliq toʻlayotgan qatlam deb hisoblasa-da, Yevropada vaziyat bundan ham ogʻirroq boʻlgan hududlar mavjud. Masalan, Niderlandiyada bir litr benzin narxi 193 pensga yetgan boʻlsa, dizel 182 pensdan sotilmoqda. Fiskal tadqiqotlar instituti (IFS) iqtisodchisi Stuart Adamning qayd etishicha, Britaniya hozirda narxlar boʻyicha Yevropada oʻrta pogʻonalarni egallab turibdi.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, yoqilgʻi narxining shakllanishi faqatgina jahon bozoridagi neft narxiga emas, balki har bir mamlakatning ichki iqtisodiy strategiyasiga bogʻliq. Oʻzbekiston sharoitida ham yoqilgʻi narxlari liberallashuvi va soliq stavkalarining oʻzgarishi xalqaro tajribaga tayanadi, biroq Britaniya misoli shuni koʻrsatadiki, soliq yuki kamaymaguncha narxlar pasayishi qiyin kechadi.