Yaqin Sharqdagi taranglik yanada xavfli pallaga kirib bormoqda. Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusiga yaqin manbalar tarqatgan so‘nggi bayonotlardan keyin Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi xavotir keskin kuchaydi. Xabarlarda ushbu strategik suv yo‘li go‘yoki “yopilgani”, u yerdan o‘tishga uringan kemalar esa hujum xavfi ostida qolishi mumkinligi aytildi. Biroq vaziyatning eng nozik jihati shundaki, hozircha bu da’vo xalqaro dengizchilik qoidalari nuqtayi nazaridan rasman tasdiqlangan yopilish maqomini olgani yo‘q.
Reuters xabar berishicha, Eron tomonidagi harbiy doiralarga yaqin bayonotlarda Ho‘rmuz orqali o‘tishga uringan “har qanday kema”ga qarshi kuch ishlatilishi mumkinligi aytilgan. Nashr buni Eronning hozirgacha eng keskin va eng qattiq ogohlantirishlaridan biri sifatida baholadi. Bu bayonotlar, ayniqsa, mintaqadagi urush xavfi va energetika ta’minoti bilan bog‘liq xavotirni yanada oshirdi.
Shunga qaramay, Buyuk Britaniya Dengiz savdosi operatsiyalari markazi — UKMTO 1 mart kuni tarqatgan rasmiy ogohlantirishida muhim nuqtani alohida ta’kidladi: Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilgani haqida tan olingan xalqaro dengiz xavfsizligi kanallari orqali hech qanday rasmiy xabar berilmagan. UKMTO ma’lumotiga ko‘ra, ochiq manbalarda va VHF aloqa to‘lqinlarida “tranzit cheklangani” haqidagi xabarlar aylanayotgan bo‘lsa-da, NAVAREA ogohlantirishlari yoki IMO tan olgan axborot tizimlari orqali rasmiy yopilish e’lon qilinmagan.
Bundan tashqari, UKMTO yana bir muhim huquqiy jihatga urg‘u berdi: VHF orqali aytilgan “o‘tish cheklandi” degan chaqiriqlar xalqaro dengiz huquqiga ko‘ra tranzitni rasman to‘xtatish hisoblanmaydi. Oddiyroq aytganda, radioda yangragan tahdid yoki cheklov da’vosi hali yuridik kuchga ega rasmiy qaror degani emas. Ammo bu, albatta, xavf yo‘q degani ham emas — aksincha, noto‘g‘ri anglashuv, adashish va harbiy to‘qnashuv ehtimoli ancha yuqori ekani qayd etilgan.
Joint Maritime Information Center ham vaziyatga jiddiy baho berib, Ho‘rmuz atrofidagi mintaqaviy dengiz xavfi darajasini “Critical” — ya’ni o‘ta xavfli maqomga ko‘tardi. Ular tarqatgan axborotda so‘nggi kunlarda tijorat kemalariga hujumlar, snaryadlar, dronlar va navigatsiyaga xalaqit beruvchi aralashuvlar tufayli amaldagi muhit “faol jangovar xatar” holatiga yaqinlashgani aytilgan. Shu bilan birga, ular ham “rasmiy huquqiy yopilish” hali e’lon qilinmaganini qayd etgan.
AQSH Dengiz ma’muriyati — MARAD ham Ho‘rmuz bo‘g‘ozi, Fors ko‘rfazi va Ummon ko‘rfazida harbiy amaliyotlar hamda ehtimoliy javob zarbalari xavfi yuqori ekani haqida alohida ogohlantirish bergan. Ushbu ogohlantirish hozircha “faol” maqomda turibdi. Bu esa Vashington ham dengiz harakati, tijorat kemalari va mintaqaviy logistika uchun real tahdid bor deb hisoblayotganini anglatadi.
Mutaxassislar eslatishicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi shunchaki oddiy dengiz yo‘li emas. U dunyo energetika zanjirining eng muhim nuqtalaridan biri bo‘lib, global neft iste’molining taxminan beshdan bir qismi shu yo‘lak orqali o‘tadi. Shuningdek, suyultirilgan tabiiy gaz savdosining ham katta ulushi aynan shu hududga bog‘liq. Demak, hatto rasman yopilmagan bo‘lsa ham, u yerdagi har bir tahdid, har bir hujum yoki har bir noaniq signal neft narxi, dengiz sug‘urtasi va jahon bozorlariga darhol ta’sir o‘tkazishi mumkin.
Qisqasi, hozirgi manzara juda nozik: Eron tomonidan keskin tahdidlar yangramoqda, xalqaro dengiz tuzilmalari esa rasmiy yopilish hali yo‘qligini aytmoqda. Ya’ni Ho‘rmuz hozircha yuridik jihatdan to‘sib qo‘yilmagan, ammo amalda u yerdagi har bir harakat yuqori xavf, yuqori shubha va yuqori bosim ostida kechmoqda. Bunday sharoitda dunyo diqqati bitta nuqtaga qaratilgan — bu bo‘g‘oz orqali erkin harakat saqlanib qoladimi yoki keskinlik global energetika bozoriga yanada og‘ir zarba beradimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
