Foto: Haidar El Asadi/AA/picture allianc
Yaqin Sharqdagi keskinlik nafaqat siyosiy xaritani, balki jahon iqtisodiyotining «qon tomirlari» bo‘lmish energetika bozorini ham larzaga keltirmoqda. Dunyo birjalarida gaz va neft narxlari so‘nggi yillardagi rekordlarni yangilamoqda. Zamin.uz xalqaro agentliklar ma’lumotlariga tayanib, energiya bozoridagi so‘nggi vaziyatni tahlil qiladi.
Dushanba, 9-mart kuni Reuters agentligi Yevropada gaz yetkazib berish bo‘yicha fyucherslar so‘nggi uch yil ichidagi eng yuqori nuqtaga chiqqanini ma’lum qildi. Moviy yonilg‘i narxi birdaniga 19 foizga qimmatlashib, bir megavatt-soat uchun 63 yevroni tashkil etdi. Bu atigi bir hafta oldingi ko‘rsatkichdan ancha yuqoridir.
Ta’minot zanjiridagi «tromb» va Ho‘rmuz bo‘g‘ozi
Narxlarning bunday shiddat bilan ko‘tarilishiga AQSH va Isroilning Eronga qarshi harbiy harakatlari tez orada to‘xtamasligi haqidagi xavotirlar sabab bo‘lmoqda.
- Suyultirilgan gaz (STG): Qatar va BAAdan keladigan tankerlar Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi beqarorlik tufayli Yevropaga yetib kelishi qiyinlashmoqda.
- Mintaqaviy talab: Isroil quvurlaridagi cheklovlar sababli Misr va Iordaniya ham STG bozorida faol xaridorga aylandi, bu esa raqobatni kuchaytirmoqda.
Tarixiy qiyos: Inqiroz qay darajada og‘ir?
Garchi hozirgi raqamlar vahimali ko‘rinsa-da, Bloomberg ekspertlari vaziyatni sovuqqonlik bilan baholashni tavsiya etmoqda. Hozirgi narxlar avvalgi energetika bo‘ronlari davridagi 300 yevrolik eng yuqori cho‘qqidan hali ancha yiroqda. Hatto 2022-yil boshidagi 90 yevrolik ko‘rsatkich ham hozirgidan balandroq edi.
Yevropa Ittifoqining pozitsiyasi: Yevropa komissiyasining ma’lum qilishicha, Ittifoq davlatlarida yonilg‘i zaxiralari yetarli. Rasmiy bayonotga ko‘ra: «Bizni ta’minotning yo‘qligi emas, balki energiya narxlarining haddan tashqari balandligi ko‘proq tashvishga solmoqda».
Strategik zaxiralar ishga tushadimi?
Financial Times yozishicha, G7 mamlakatlari moliya vazirlari favqulodda holatda Xalqaro energetika agentligi (XEA) ixtiyoridagi strategik zaxiralarni bozorga chiqarishni muhokama qilmoqda.
- XEA a’zolarida jami 1,2 milliard barrellik neft zaxirasi mavjud.
- AQSH rasmiylari narxlarni jilovlash uchun ushbu zaxiralarning chorak qismini (300–400 million barrel) ochishni taklif qilmoqda.
Neft bozoridagi «alanga»
9 mart kuni London birjasida Brent nefti narxi kutilmaganda 26 foizga sakrab, bir barrel uchun 116,6 dollarga yetdi. Nyu-Yorkda esa WTI markasidagi neft 115 dollarlik marrani zabt etdi.
Vaziyatning keskinlashishiga 7 mart kuni Isroilning Eron energetika obyektlariga bergan zarbasi va bunga javoban Tehronning Fors ko‘rfazidagi neft infratuzilmasiga hujum bilan tahdid qilishi sabab bo‘ldi. Eron tomoni ochiqchasiga: «Agar siz neft narxi 200 dollardan oshishiga chiday olsangiz, marhamat, urushni davom ettiring», — deya ogohlantirdi.
Dunyo energetika bozoridagi bunday keskinlik yaqin kunlarda yonilg‘i narxlariga qanday ta’sir qilishini kuzatishda davom etamiz. Sizningcha, neft narxi haqiqatan ham 200 dollarga chiqishi mumkinmi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
