Olimlar Yerdan 23 baravar og‘ir «mega-Yer»ni topdi

Astronomlar Yerdan 2,5 baravar katta, massasi esa qariyb 23,5 baravar yuqori bo‘lgan g‘ayrioddiy zich ekzosayyorani aniqladi. GJ 523b deb nomlangan ushbu osmon jismi «mega-Yer» toifasiga kiritilmoqda. Uning g‘ayrioddiy xususiyatlari sayyoralar qanday shakllanishi haqidagi mavjud qarashlarni qayta ko‘rib chiqish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Bu haqda TRT Haber xabar berdi.

Tadqiqot natijalariga ko‘ra, GJ 523b taxminan 170 million yil avval shakllangan nisbatan yosh yulduzlar tizimida joylashgan. Ekzosayyora o‘z yulduzi atrofidagi bir to‘liq aylanishini taxminan 18 kunda amalga oshiradi.

Sayyoraning radiusi Yernikidan 2,55 baravar katta bo‘lib, zichligi taxminan 7,8 gramm/kub santimetrga teng. Bu ko‘rsatkich uning tarkibida og‘ir va zich moddalar, xususan, toshli qatlamlar katta ulushni egallashini ko‘rsatadi.

Olimlarni hayratga solgan sayyora

GJ 523b bilan bog‘liq eng qiziq jihat uning katta massasiga qaramay gaz gigantiga o‘xshamasligidir.

Olimlarning tushuntirishicha, bunday katta massaga ega sayyora shakllanish jarayonida odatda katta miqdorda vodorod va geliy to‘plashi kerak. Bu esa uning yirik gaz gigantiga aylanishiga olib kelishi mumkin.

Biroq GJ 523b juda zich bo‘lib, asosan toshli tuzilishga ega. Hozirgacha uning atrofida qalin gaz qatlami mavjudligini ko‘rsatuvchi ishonchli dalillar aniqlanmagan.

Shu sababli ushbu «mega-Yer» olimlar uchun katta qiziqish uyg‘otmoqda. Chunki sayyoraning hozirgi holati uning qanday sharoitda shakllangani haqida muhim savollarni paydo qilmoqda.

Sayyora atmosferasini qanday yo‘qotgan?

Mutaxassislar GJ 523b dastlab qalin atmosferaga ega bo‘lgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Keyinchalik turli kosmik jarayonlar ta’sirida mazkur gaz qatlami yo‘qolib, uning zich toshli qismi saqlanib qolgan bo‘lishi ehtimol qilinmoqda.

Yana bir taxminga ko‘ra, sayyoralar tizimining dastlabki shakllanish davrida ulkan kosmik to‘qnashuv sodir bo‘lgan. Ana shu kuchli to‘qnashuv natijasida sayyoraning gaz qatlamlari koinotga sochilib ketgan va oqibatda zich, asosan toshdan iborat yadro qolgan bo‘lishi mumkin.

Hozircha bu taxminlarning qay biri to‘g‘ri ekanini aniq aytish qiyin. Shuning uchun olimlar GJ 523b ni yanada chuqurroq o‘rganish uchun qo‘shimcha kuzatuvlarni davom ettirmoqda.

Tadqiqot hozircha taqriz jarayonida bo‘lib, mutaxassislar GJ 523b singari «mega-Yer»lar qanday paydo bo‘lgani va nima sababdan ular odatiy gaz gigantlariga aylanmaganini aniqlashga harakat qilmoqda.