“Jeyms Uebb” mashhur yulduz tizimida gigant sayyorani aniqladi

Astronomlar «Jeyms Uebb» koinot teleskopi yordamida «Beta Pictoris d» deb nomlangan ekzosayyorani aniqlashga muvaffaq bo‘ldi. Yangi osmon jismi Yerdan taxminan 63 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan yosh yulduz tizimining yorug‘ chang diski ichida yashiringan bo‘lib, ushbu kashfiyot zamonaviy astronomiya uchun muhim voqealardan biri sifatida baholanmoqda. Bu haqda ScienceDaily nashri xabar berdi.

Ma’lum qilinishicha, tadqiqot San-Diyegodagi Kaliforniya universiteti olimlari tomonidan, Eydan Gibbs rahbarligida olib borilgan. Ilmiy ish natijalari xalqaro mutaxassislar e’tiboriga havola qilingan. Kashfiyot avvaldan ma’lum bo‘lgan «Beta Pictoris d» sayyorasining atmosferasini o‘rganish jarayonida NIRSpec spektrografi yordamida amalga oshirilgan.

Tadqiqot davomida olimlar odatdagidek to‘g‘ridan to‘g‘ri suratlar olish o‘rniga sayyora atmosferasining kimyoviy spektrini tahlil qilgan. Xususan, is gazi, suv bug‘i va metanga oid signallar qayd etilgan. Ana shu ma’lumotlar obyektning haqiqatan ham ekzosayyora ekanini tasdiqlashga xizmat qildi. Shu bilan birga, bu natijalar uning orqa fondagi yulduz yoki jigarrang mitti yulduz bo‘lishi mumkinligi haqidagi avvalgi taxminlarni ham rad etdi.

Qo‘shimcha tekshiruvlar MIRI instrumenti hamda Juda katta teleskop (VLT) orqali olingan kuzatuv ma’lumotlari asosida amalga oshirildi. Bu esa aniqlangan natijalarning ishonchliligini yanada mustahkamladi.

Olimlar ma’lumotiga ko‘ra, «Beta Pictoris d»ning massasi Yupiter massasidan kamida ikki baravar katta. Sayyora o‘z yulduzi atrofida taxminan 30 astronomik birlik masofada aylanadi. Bu masofa Quyosh tizimidagi Neptun orbitasiga yaqin hisoblanadi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, mazkur kashfiyot yana bir jihati bilan ham ahamiyatlidir. Chunki bu kuchli yorug‘ chang diski ta’siriga qaramay, o‘rtacha aniqlikdagi spektroskopiya usuli yordamida ekzosayyora aniqlangan ilk holat sifatida tarixga kirdi.

Eslatib o‘tish joiz, avvalroq olimlar Yerdan taxminan 25 yorug‘lik yili uzoqlikda, Jiraf (Kamelopardalis) yulduz turkumida joylashgan GJ 3378b sayyorasi haqida ham qiziqarli ma’lumotlarni e’lon qilgan edi. Tadqiqotlarga ko‘ra, ushbu sayyora Yerdan tashqarida hayot mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan eng istiqbolli nomzodlardan biri hisoblanadi.

Yangi ilmiy xulosalarga asosan, GJ 3378b o‘z yulduzining hayot zonasi, ya’ni yashash uchun qulay hududida joylashgan. Bu esa u yerda suyuq suv mavjud bo‘lishi va hayot uchun zarur sharoit shakllangan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Olimlar kelgusida ushbu hamda boshqa ekzosayyoralarni yanada chuqurroq o‘rganishni rejalashtirmoqda.