Donald Tramp Rossiyaga qarshi «do‘zaxiy sanksiyalar» kuchga kirishini kechiktirdi

AQSH prezidenti Donald Tramp Rossiyaga hamda uning neft va tabiiy gazini eng ko‘p xarid qilayotgan davlatlarga nisbatan joriy etilishi kerak bo‘lgan keng ko‘lamli yangi cheklov choralarini to‘xtatib turish to‘g‘risida maxsus farmonni imzoladi. Oq uy rasmiy saytida e’lon qilingan hujjatda ushbu qadam bevosita «AQSH milliy manfaatlariga mos» ekani bilan izohlangan.

Mazkur cheklovlar sentyabr oyida qabul qilingan va norasmiy ravishda «do‘zaxiy sanksiyalar» deb atalgan mashhur Lindsi Grem qonunida ko‘zda tutilgan edi. Qonunchilikka ko‘ra, ular 18 oktyabrgacha kuchga kirishi lozim edi, biroq prezidentning milliy manfaatlardan kelib chiqib, jarayonni vaqtincha to‘xtatib turish vakolatidan foydalanildi va bu haqda AQSH Kongressi rasman xabardor qilindi.

Qaysi cheklovlar va bojlar muzlatib qo‘yildi?

Prezident farmoni bilan kuchga kirishi kechiktirilgan asosiy choralar:

• Rossiya mahsulotlariga 500 foizlik boj: AQSHga kirib keladigan Rossiya tovarlari uchun belgilangan 500 foizlik qo‘shimcha tarifni joriy etish to‘xtatib turildi;

• Neft-gaz xaridori bo‘lgan davlatlarga 100 foizlik boj: Rossiya nefti va tabiiy gazining eng yirik beshta xaridori qatoriga kiruvchi hamda Moskvaga sanksiyalarni chetlab o‘tishda yordam berayotgan uchinchi davlatlar mahsulotlariga qo‘llanishi kerak bo‘lgan 100 foizlik jazo bojlari ham muzlatildi;

• Muddat va qayta ko‘rib chiqish sharti: Farmonning amal qilish muddati aniq sana bilan cheklanmagan. Cheklovlarni qayta kuchga kiritish masalasi faqatgina prezident, davlat kotibi, moliya vaziri hamda AQSH savdo vakili bilan maslahatlashib, bunga zarurat bor deb topgan taqdirdagina qayta ko‘rib chiqiladi;

• Eski sanksiyalar o‘z kuchida: Ta’kidlanishicha, bu qaror Grem qonuni qabul qilinguniga qadar Rossiyaga nisbatan joriy etilgan amaldagi sanksiyalar va cheklovlarga aslo daxl qilmaydi.

Rossiya dizeli bo‘yicha kelishuv va benzin narxi masalasi

Yangi sanksiyalar to‘xtatilishidan sal avvalroq Vashington va Moskva o‘rtasida yoqilg‘i bozori bo‘yicha muhim kelishuv e’lon qilingan edi:

• Dizel bo‘yicha bitim: 9 oktyabr kuni Tramp Rossiya dizel yonilg‘isini AQSH va xalqaro bozorlarga erkin yetkazib berish bo‘yicha kelishuvga erishilganini ma’lum qildi. Ichki bozorda narxlarni tushirish maqsadida AQSH Moliya vazirligi sanksiyalar bilan taqiqlangan ayrim operatsiyalarga 2027 yil 7 aprelgacha ruxsat beruvchi maxsus litsenziya chiqardi;

• Rossiya cheklovlarni bekor qildi: O‘z navbatida, Rossiya tomoni ham dizel eksportiga kiritilgan cheklovlarni muddatidan oldin bekor qilishini bildirdi.

Zelenskiy bilan ziddiyat va «urushga investitsiya» ayblovi

Axios nashri manbalarining ochiqlashicha, dizel bo‘yicha kelishuv va bojlarni muzlatish qarori Ukraina rahbariyati bilan yuzaga kelgan diplomatik kelishmovchilik ortidan yuz bergan:

• NQIZlarga zarbalarni to‘xtatish talabi: Tramp bir necha bor Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiydan Rossiya neftni qayta ishlash zavodlariga (NQIZ) dron hujumlarini to‘xtatishni so‘ragan, biroq Kiyev bu talablarni bajarmagan. Zelenskiy bunday hujumlarni faqat Rossiyaning Ukraina energetika obyektlariga zarbalari to‘xtatilishi evazigagina bas qilishi mumkinligini bildirgan;

• Kiyevning qat’iy noroziligi: Ukraina prezidenti Vashingtonning Rossiya bilan dizel kelishuvini ochiqchasiga «urushga investitsiya» deb atab, Oq uyni o‘t ochishni to‘xtatishga erishish uchun Moskvaga iqtisodiy bosimni susaytirmaslikka va yangi sanksiyalarni to‘liq qo‘llashga chaqirdi.

Trampning ushbu pragmatik harakatlari AQSHning ichki yoqilg‘i narxlarini nazoratda ushlab turish hamda urushni muzokaralar yo‘li bilan to‘xtatishga bo‘lgan strategiyasi doirasida amalga oshirilayotganini ko‘rsatmoqda.