Inson vafot etsa, uning Facebook va Instagram sahifasi nima bo‘ladi?

Odam hayotdan ko‘z yumsa, uning ijtimoiy tarmoqdagi sahifasi darhol yo‘qolmaydi. Suratlar, videolar, qoldirilgan izohlar va boshqa ma’lumotlar platformada yillar davomida saqlanishi mumkin. Shu sabab so‘nggi yillarda «raqamli meros» tushunchasi ko‘proq muhokama qilinmoqda.

Tarmoqlarda har kuni 8 mingga yaqin Facebook foydalanuvchisi vafot etishi, bu har ikki daqiqada 11 kishini tashkil qilishi haqidagi raqamlar uchraydi. Matematik jihatdan 11 kishi har ikki daqiqada degani bir sutkada 7 920 kishi bo‘ladi. Ammo bu Metaning hozirgi rasmiy hisoboti emas, balki avvalgi yillarda keltirilgan taxminiy ko‘rsatkichdir.

Facebookda vafot etgan foydalanuvchilar soni qachon tiriklardan oshib ketishi haqidagi eng ko‘p tilga olinadigan tadqiqot 2019 yilda e’lon qilingan. Oksford internet instituti olimlari Birlashgan Millatlar Tashkilotining o‘lim ko‘rsatkichlari va Facebookning 2018 yildagi auditoriya ma’lumotlaridan foydalangan.

Tadqiqotda ikki xil ssenariy ko‘rilgan. Agar Facebookga yangi odamlar umuman qo‘shilmasa, marhum foydalanuvchilar profili 2070 yillar atrofida tiriklarnikidan ko‘payishi mumkin. Agar platforma o‘sishda davom etsa, bunday nuqta keyinroq keladi, ammo 2100 yilgacha vafot etgan foydalanuvchilarga tegishli profillar soni 4,9 milliarddan ortishi ehtimoli bor.

Shuning uchun 2050 yilni aniq chegara sifatida ko‘rsatish ishonchli emas. Bundan tashqari, tadqiqot asosan Facebook haqida bo‘lgan. Instagramda ham xotira profillari mavjud, lekin u yerda marhumlar soni qaysi yilda tirik foydalanuvchilardan oshib ketishi bo‘yicha ushbu tadqiqot aniq prognoz bermagan.

Meta qoidalariga ko‘ra, vafot etgan insonning Facebook akkaunti yaqinlarining murojaatidan keyin xotira sahifasiga aylantiriladi. Bunday akkaunt himoyalanadi va unga hech kim oddiy tartibda kira olmaydi. Do‘stlar va oila a’zolari esa sahifadagi xotiralarni ko‘rishda davom etadi.

Foydalanuvchi oldindan ishonchli shaxsni merosxo‘r aloqa sifatida tanlashi mumkin. U xotira yozuvini yuqoriga mahkamlash, yangi do‘stlik so‘rovlariga javob berish va profil suratini almashtirish kabi cheklangan huquqlarga ega bo‘ladi. Ammo shaxsiy xabarlarni o‘qiy olmaydi.

Yaqin qarindoshlar tegishli hujjatlarni taqdim etib, akkauntni butunlay o‘chirishni ham so‘rashi mumkin. Instagramda ham o‘limni tasdiqlovchi manba taqdim etilsa, profil xotira sahifasiga aylantiriladi.

Internetda qolgan ma’lumotlar keyinchalik oila uchun xotira, tadqiqotchilar uchun tarixiy manba yoki huquqiy masalaga aylanishi mumkin. Oksford tadqiqotchilari milliardlab profillarni faqat xususiy kompaniya tasarrufida saqlash axloqiy va siyosiy savollarni keltirib chiqarishini ta’kidlagan. Ular raqamli merosni boshqarishda oilalar, tarixchilar, qonun chiqaruvchilar va platformalar manfaatini hisobga oladigan tartib zarurligini aytgan.

Bugun joylangan oddiy surat yoki izoh yillar o‘tib insondan qolgan asosiy raqamli xotiralardan biriga aylanishi mumkin. Shuning uchun ijtimoiy tarmoqdagi sahifa taqdirini oldindan belgilab qo‘yish ham shaxsiy ma’lumotlarga munosabatning bir qismiga aylanmoqda.