Bir viza — besh davlat: Markaziy Osiyo «shengen»i yaqinmi?

Markaziy Osiyoga kelgan xorijiy sayyoh bir marta hujjat rasmiylashtirib, mintaqadagi bir nechta davlat bo‘ylab erkin sayohat qilishi mumkin. Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov ilgari surgan yagona turistik viza tashabbusi yana mintaqaviy kun tartibiga chiqdi.

O‘zbekiston yagona viza tizimini rasman qo‘llab-quvvatlab, uni Markaziy Osiyoni umumiy turistik makonga aylantirish vositasi sifatida ilgari surmoqda. Biroq hozircha «Markaziy Osiyo shengeni» ishga tushgani yo‘q — loyihaning qoidalari, narxi va amal qilish sanasi bo‘yicha yakuniy davlatlararo bitim e’lon qilinmagan.

Japarov qanday tizimni taklif qilmoqda?

Sadir Japarovning g‘oyasiga ko‘ra, uchinchi davlat fuqarosi Markaziy Osiyo mamlakatlaridan biri orqali yagona viza olib, shu hujjat bilan mintaqaning boshqa davlatlariga ham safar qilishi mumkin bo‘ladi.

Qirg‘iziston rahbari bu taklifni 2025 yil mart oyida mintaqadagi chegara masalalari hal etilayotgan bir paytda bildirgan. Keyinchalik Xudjandda O‘zbekiston va Tojikiston rahbarlari ishtirokidagi uchrashuvda ham yagona viza Yevropa Shengen hududiga o‘xshash turistik imkoniyat yaratishi mumkinligini ta’kidlagan.

Biroq bu yerda muhim farq bor: yagona turistik viza avtomatik ravishda davlatlar o‘rtasidagi chegara nazorati bekor qilinishini anglatmaydi. U, birinchi navbatda, xorijlik mehmonning har bir mamlakat uchun alohida viza olish zaruratini kamaytirishga qaratilgan.

O‘zbekiston tashabbusni rasman ilgari surmoqda

O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev Samarqandda o‘tkazilgan birinchi «Markaziy Osiyo — Yevropa Ittifoqi» sammitida xorijiy sayyohlar uchun yagona mintaqaviy viza loyihasi ilgari surilayotganini ma’lum qilgan.

2026 yil may oyida O‘zbekiston Turizm qo‘mitasi ishtirokida o‘tkazilgan muzokaralarda ham quyidagi masalalar muhokama qilindi:

• uchinchi davlatlardan keladigan sayyohlar uchun yagona viza;

• qo‘shma turistik yo‘nalishlar yaratish;

• chegaradan o‘tish tartibini soddalashtirish;

• uyushgan turistik guruhlar uchun alohida yo‘laklar ochish;

• Markaziy Osiyoni xalqaro ko‘rgazmalarda yagona turistik mintaqa sifatida targ‘ib qilish.

Bu muhokamalar tashabbus faqat siyosiy bayonot darajasida qolmayotgani, uning texnik va infratuzilmaviy tomonlari ham o‘rganilayotganini ko‘rsatadi.

Qozog‘istonning ishtiroki nimada ko‘rinadi?

Qozog‘iston O‘zbekiston va Tojikiston bilan yagona transchegaraviy turistik yo‘nalishlarni amalda rivojlantirmoqda. Masalan, 2026 yil mart oyidagi «Jibek Joly» turistik poyezdi Olmaota, Turkiston, Samarqand, Dushanbe va Toshkentni bitta sayohat yo‘nalishida bog‘ladi.

Bu loyiha yagona viza emas, ammo Markaziy Osiyoni alohida mamlakatlar to‘plami emas, balki birlashgan turistik yo‘nalish sifatida taklif qilish mumkinligini ko‘rsatadi.

Shu bilan birga, ochiq rasmiy manbalarda barcha besh davlat tomonidan imzolangan va yagona vizani joriy etadigan yakuniy ko‘p tomonlama kelishuv hozircha e’lon qilinmagan. O‘zbekiston va Qozog‘istonning amaldagi elektron viza tizimlari ham alohida ishlashda davom etmoqda.

Yagona viza sayyohga nima beradi?

Hozir vizali davlat fuqarosi mintaqadagi bir nechta mamlakatni ko‘rmoqchi bo‘lsa, har birining talablarini alohida o‘rganishi, ariza topshirishi va tegishli to‘lovlarni amalga oshirishi mumkin.

Yagona tizim ishga tushsa, ehtimoliy sayohat shunday ko‘rinish oladi:

Masalan, sayyoh bir safar davomida Olmaota, Bishkek, Toshkent, Samarqand, Buxoro va Dushanbeni qamrab olgan yo‘nalishni tanlashi mumkin. Bu mintaqada qolish muddatini uzaytirib, mehmonxona, transport, ovqatlanish, gidlik va hunarmandchilik xizmatlariga talabni oshirishi ehtimol.

Kimlar eng ko‘p foyda ko‘radi?

Yagona viza, avvalo, Markaziy Osiyoga uzoq masofadan keladigan sayyohlar uchun jozibador bo‘lishi mumkin. Yevropa, Amerika yoki Sharqiy Osiyodan kelgan mehmon uchun bitta safarda bir nechta mamlakatni ko‘rish alohida davlatga borishdan ko‘ra manfaatliroq ko‘rinadi.

Loyihadan quyidagi sohalar ham foyda ko‘rishi mumkin:

• mahalliy mehmonxona va oilaviy mehmon uylari;

• aviakompaniya va temiryo‘l operatorlari;

• turoperatorlar hamda gidlar;

• restoran, bozor va suvenir savdosi;

• chegara hududlaridagi kichik biznes;

• tarixiy va madaniy obyektlar.

Markaziy Osiyo davlatlarining tabiati va tarixiy merosi bir-birini takrorlamaydi, balki to‘ldiradi: bir mamlakat qadimiy shaharlari bilan, boshqasi tog‘lari, ko‘llari yoki ko‘chmanchi madaniyati bilan qiziqish uyg‘otadi.

Loyiha oldida qanday to‘siqlar bor?

Birlashgan viza tizimi uchun faqat siyosiy xohishning o‘zi yetarli emas. Davlatlar bir nechta murakkab masala bo‘yicha kelishib olishi kerak:

• qaysi davlat fuqarolari yagona vizadan foydalana olishi;

• vizaning amal qilish muddati;

• umumiy to‘lov miqdori va daromadni taqsimlash;

• arizalarni tekshirish uchun yagona axborot bazasi;

• xavfsizlik va migratsiya ma’lumotlarini almashish;

• rad etilgan arizalar bo‘yicha umumiy qoidalar;

• sayyohning mintaqaga birinchi va oxirgi kirish nuqtalari;

• chegara nazorati va vaqtincha ro‘yxatga olish tartibi.

Bitta mamlakat viza bergach, boshqa ishtirokchilar ham o‘sha qarorni tan olishi kerak bo‘ladi. Bu esa migratsiya va xavfsizlik mezonlarini o‘zaro muvofiqlashtirishni talab qiladi.

Besh davlatning barchasi qo‘shiladimi?

Tashabbus Markaziy Osiyoni yagona turistik makonga aylantirishni ko‘zlasa-da, hozircha qaysi mamlakatlar birinchi bosqichda ishtirok etishi rasman aniq emas.

Loyiha dastlab ikki yoki uch davlat o‘rtasida sinov tariqasida ishga tushirilib, keyin boshqa mamlakatlarga kengaytirilishi ham mumkin. O‘zbekiston Turizm qo‘mitasi chegara infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha pilot loyihalarni muhokama qilgani ham bosqichma-bosqich yondashuv ehtimolini ko‘rsatadi.

«Markaziy Osiyo shengeni» qachon ishga tushadi?

2026 yil 3 avgust holatiga ko‘ra, yagona vizaning aniq ishga tushish sanasi, rasmiy nomi, narxi va ariza berish portali e’lon qilinmagan.

Shuning uchun hozircha «bitta viza bilan besh davlatga kirish mumkin» degan xabarni amaldagi tartib sifatida qabul qilish to‘g‘ri emas. Bu — siyosiy jihatdan qo‘llab-quvvatlanayotgan va amaliy mexanizmlari muhokama qilinayotgan istiqbolli tashabbus.

Agar davlatlar xavfsizlik, migratsiya va to‘lov masalalari bo‘yicha kelishsa, yagona viza Markaziy Osiyo turizmi uchun so‘nggi yillardagi eng katta o‘zgarishlardan biriga aylanishi mumkin. Sayyohlar uchun esa mintaqa xaritasidagi beshta alohida manzil bitta katta sayohat yo‘nalishiga birlashadi.

Sizningcha, yagona viza joriy etilsa, Markaziy Osiyoga keladigan sayyohlar soni keskin oshadimi? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani do‘stlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!