Yangi Mehnat kodeksi xodimlarning ish tashlash huquqini qonuniy tartibga soladi

Mamlakatimizda mehnat munosabatlarini shaffoflashtirish, ishchi-xodimlarning haq-huquqlarini xalqaro andozalar asosida himoya qilish va ish beruvchilar bilan yuzaga keladigan kelishmovchiliklarni qonuniy hal etish borasida ulkan tarixiy qadam tashlandi. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksiga kiritilgan so‘nggi muhim o‘zgartirish va qo‘shimchalarga ko‘ra, yurtimiz qonunchiligida xodimlarning o‘z huquqlarini himoya qilishning eng so‘nggi chorasi — ish tashlash (zabastovka) o‘tkazish tartibi rasman va batafsil belgilab qo‘yildi. Endilikda, agar tashkilot yoki korxonada yuzaga kelgan jamoaviy mehnat nizosini o‘zaro yarashtirish taomillari (komissiyalar) orqali tinch yo‘l bilan hal etishning umuman iloji bo‘lmasa, mehnat jamoasi o‘z qonuniy maqsadlari yo‘lida ish tashlash to‘g‘risida qaror qabul qilish huquqiga ega bo‘ladi.

Ish tashlash qanday tashkil etiladi? (Muhim qoidalar)

Amaliyotga kiritilayotgan ushbu yangi huquqiy mexanizm xodimlar uchun qator demokratik va himoyalovchi qoidalarni ko‘zda tutadi:

• Ixtiyoriylik prinsipi: Ish tashlash jarayonlarida ishtirok etish mutlaqo ixtiyoriy xarakterga ega. Hech kim biror-bir ishchini bu jarayonda qatnashishga yoki, aksincha, unda ishtirok etmaslikka majburlashga, tazyiq o‘tkazishga haqli emas.

• Adolatli ovoz berish: Ish tashlashni rasman e’lon qilish bo‘yicha yakuniy to‘xtam tashkilot xodimlarining umumiy yig‘ilishi (konferensiyasi) davomida qabul qilinadi. Bunda yig‘ilishda hozir bo‘lgan xodimlarning 50 foizidan ko‘prog‘i (oddiy ko‘pchiligi) ushbu qarorni yoqlab ovoz berishi shart.

• Vaqt me’yori va ogohlantirish: Mazkur jiddiy qaror ish tashlash amalda boshlanishidan kamida 1 oy oldin qabul qilinishi lozim. Jamoa manfaatlarini himoya qiluvchi Kasaba uyushmasi qo‘mitasi qaror chiqqan vaqtdan boshlab 1 ish kunidan kechiktirmasdan bu haqda ish beruvchini yozma ravishda rasman xabardor qilishi shart.

• Davlat organlari nazorati: Ish beruvchi bo‘lajak ish tashlash to‘g‘risidagi rasmiy yozma xabarnomani qo‘liga olgan paytdan e’tiboran xuddi shunday 1 ish kuni ichida jamoaviy mehnat nizolarini tartibga solishga mas’ul bo‘lgan tegishli davlat organlarini yozma ravishda ogohlantirishi lozim.

Mazkur inqilobiy va tartibga soluvchi yangi qonun hujjati rasmiy ommaviy axborot vositalarida e’lon qilingan kundan boshlab 3 oylik muddat o‘tganidan keyin qonuniy kuchga kiradi.

Xodimlar uchun kafolatlar va sudning cheklov huquqi

Qonunchilikda ish tashlashda qatnashadigan oddiy mehnatkashlarning xavfsizligi va daxlsizligi to‘liq kafolatlangan. Ish tashlash jarayoniga bevosita kasaba uyushmasi qo‘mitasining vakolatli vakili rahbarlik qiladi. Eng muhimi, xodimning o‘z haq-huquqini talab qilib bu jarayonda ishtirok etgani uni keyinchalik ish beruvchi tomonidan intizomiy javobgarlikka tortish (hayfsan berish yoki ishdan bo‘shatish) uchun asos bo‘la olmaydi. Shuningdek, ushbu davrda xodimning band bo‘lgan ish joyi va egallab turgan lavozimi to‘liq saqlanib qoladi. Biroq mehnat qilinmagan davr inobatga olinib, ish beruvchi xodimga ish tashlashda qatnashgan kunlari uchun ish haqi (oylik) to‘lamaslik huquqidan foydalanishi mumkin.

Shu bilan birga, davlat va jamiyat manfaatlari, xavfsizlik masalalari ham unutilmagan. Agar e’lon qilingan ish tashlash harakatlari aholining, insonlarning hayoti va sog‘lig‘iga real zarar yetkazish xavfini paydo qilsa, yurtdagi tinchlik va osoyishtalikka, jamoat xavfsizligi va tartibiga, shuningdek, ekologik barqarorlikka tahdid solsa, vaziyatga Sud aralashadi. Bunday holatlarda sud qaroriga asosan:

• E’lon qilingan ish tashlashning boshlanish muddati 30 kalendar kundan ko‘p bo‘lmagan vaqtga kechiktirilishi mumkin;

• Agar ish tashlash allaqachon boshlangan bo‘lsa, uning faoliyati 30 kalendar kundan oshmagan muddatga to‘xtatib turilishi mumkin.

Bunday muvozanatli tizim yurtimizda ham xodimlar, ham ish beruvchilar o‘rtasidagi munosabatlarni faqat va faqat qonun ustuvorligi tamoyillari asosida, sivilizatsiyalashgan yo‘l bilan hal etishga xizmat qiladi.

Yurtimiz mehnat qonunchiligidagi eng so‘nggi yangiliklar, ishchi-xodimlar va tadbirkorlar uchun yaratilayotgan huquqiy imtiyozlar hamda kundalik hayotimizga oid eng ishonchli, eksklyuziv xabarlarni hamisha Zamin sahifalarida biz bilan birgalikda kuzatib boring!