«Posthaqiqat emas, yolg‘on davri»: JCH-2026 finali va ijtimoiy tarmoqlardagi fitna nazariyalari

Bugungi raqamli dunyoni shunchaki «posthaqiqat» tushunchasi bilan ta’riflab bo‘lmaydi — biz ochiq-oshikor «yolg‘on davri»da yashamoqdamiz. Ijtimoiy tarmoqlar nafaqat axborot uzatish, balki soxta xabarlar, mish-mishlar va fitna nazariyalarini ommaviy tarqatish vositasiga aylanib bo‘ldi. Buning yorqin misolini Jahon chempionati finali voqealari atrofida avj olgan muhokamalarda ko‘rish mumkin.

Zamin.uz media makondagi yolg‘onlar oqimi va ularning jamiyat ongiga ta’siri haqidagi tahliliy materialni taqdim etadi.

1. Yolg‘onning psixologik tuzog‘i: "Balki nimadir sodir bo‘lgandir?"

Yolg‘on axborotning qayta-qayta takrorlanishi odamlar ongida shu qadar chuqur iz qoldiradiki, hatto eng o‘qimishli va ziyoli insonlar ham haqiqatni uydirmadan ajratishda qiynala boshlaydilar.

• Shubha urug‘i: Inson yolg‘on axborotni to‘liq qabul qilmasa-da: «Men buning yolg‘onligini bilaman, lekin balki baribir nimadir sodir bo‘lgandir?» degan xayolga boradi.

• Narrativning shakllanishi: Aynan shunday shubhalar orqali asta-sekin jamiyat ongida reallikdan yiroq bo‘lgan sun’iy «voqelik» shakllanadi.

2. Argentina terma jamoasi va finaldagi kutilmagan manzara

Fitna nazariyalari rivojlanishi uchun doimo «unumdor zamin» kerak bo‘ladi. Finalda Argentina terma jamoasi o‘zining odatiy jangovar ruhi va maydondagi agressiv mentalitetini po‘latnoma namoyish etmagani turli mish-mishlarning alanga olishiga sabab bo‘ldi.

• Statistika va reallik: Sinchkovlik bilan qayd etilgan JCH statistikasiga qarasak, ba’zi argentinalik futbolchilar yugurish masofasi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlarni qayd etganini ko‘rish mumkin.

• Futbol faqat yugurish emas: Ammo futbolda nafaqat qancha yugurganing, balki maydonda qanday harakat qilganing va eng muhimi — qanday o‘ynaganing hal qiluvchi ahamiyatga ega.

• Kutilmagan holat: Muxlislarini hech qachon xafa qilmaydigan va oxirgi soniyagacha kurashadigan jamoaning finaldagi noodatiy passivligi eng xomxayol mish-mishlarga ham ishonish uchun qulay sharoit yaratdi.

3. Soxta «ekspertlar» va FQB haqidagi uydirmalar

Ayrim siyosatchilar jamiyat kamroq xabardor bo‘lishini istaganidek, media makonda ham 500-600 tagina obunachisi bo‘lgan noma’lum akkauntlar to‘satdan soxta axborotlarni tarqatish orqali minglab kuzatuvchilarni to‘plamoqda.

Ushbu soxta axborot mashinasi jamoatchilikni chalg‘itish uchun turli «sensatsiya»larni to‘qib chiqardi:

1. FQB (FBR) aralashuvi: Jamoa ixtiyorida FQB xodimlari bo‘lgani haqidagi asossiz mish-mishlar.

2. Tahdid va bosimlar: Futbolchilar va murabbiylarga nisbatan noma’lum kuchlar tomonidan bosim o‘tkazilgani haqidagi da’volar.

3. «Sotilgan» final: Argentinadek kurash va bo‘ysunmaslik timsoli bo‘lgan jamoa go‘yoki «natijasi oldindan hal qilingan» finalga chiqqani haqidagi da’volar.

Asosiy xulosa: Bularning barchasi yolg‘ondan boshqa narsa emas. Futbolni sharhlash va baholash uchun uni chuqur tushunish lozim. Aks holda, asossiz mish-mishlar jamiyatni nodonlashtirishda davom etaveradi.