NASA Oyning orqa tomoniga parvozni bekor qildi: 73 million dollarlik loyiha toʻxtatildi

AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi (NASA) hamda Draper kompaniyasi Oyning orqa tomoniga qoʻnishni nazarda tutuvchi CP-12 missiyasini bekor qilishga kelishib oldi. Commercial Lunar Payload Services (CLPS) dasturi doirasidagi ushbu loyihaning toʻxtatilishiga qurilmani ishlab chiqishdagi jiddiy kechikishlar va muddatlarning surilib ketishi sabab boʻlgan. Dastlab 2025-yilga rejalashtirilgan parvoz koinot kemasidagi texnik oʻzgarishlar tufayli 2030-yillarga qolib ketgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

2022-yilda imzolangan shartnomaning umumiy qiymati 73 million dollarni tashkil etar edi. Maʼlumotlarga koʻra, NASA loyiha toʻxtatilgunga qadar bajarilgan ish bosqichlari uchun Draper kompaniyasiga 43 million dollar toʻlab bergan. Missiya uchun qoʻnish modulini Yaponiyaning ispace kompaniyasiga qarashli ispace-U.S. boʻlinmasi tayyorlayotgan edi, biroq asosiy shartnoma bekor qilingach, subpudratchi ham oʻz buyurtmasidan mahrum boʻldi.

Texnik muammolar va muddatlarning surilishi

Loyiha davomida muhandislar bir necha bor jiddiy toʻsiqlarga duch kelishdi. 2023-yilda apparat konstruksiyasi NASA ilmiy uskunalariga moslash uchun qayta ishlandi. 2025-yilga kelib esa dvigatelni almashtirishga qaror qilindi, keyinchalik esa yagona Ultra platformasiga oʻtish zarurati tugʻildi. Bunday oʻzgarishlar koinot kemasining tayyor boʻlish muddatini 2030–2031-yillarga surib yubordi, bu esa agentlik rejalariga toʻgʻri kelmadi.

CP-12 missiyasi doirasida Oyning orqa tomonidagi Shredinger havzasiga uchta muhim ilmiy majmuani yetkazish koʻzda tutilgan edi:

• Farside Seismic Suite (FSS) — Oy silkinishlarini qayd etish uchun;
• Lunar Interior Temperature and Materials Suite — sirt ostidagi issiqlik oqimi va elektr oʻtkazuvchanligini oʻlchash uchun;
• Lunar Surface Electromagnetics Experiment-Lite (LuSEE-Lite) — sirtdagi elektr va magnit maydonlarini oʻrganish uchun.

NASA ushbu ilmiy dasturdan butunlay voz kechmoqchi emas. Agentlik allaqachon tayyorlangan asbob-uskunalarni kelajakdagi Moon Base va Artemis dasturlari doirasidagi boshqa CLPS missiyalariga biriktirishni rejalashtirmoqda. Biroq, bu oson kechmaydi, chunki hozirgi tijoriy apparatlarning aksariyati Oyning koʻrinadigan tomoniga qoʻnish uchun moʻljallangan, bu esa seysmik stansiyalar kabi maxsus jihozlarni joylashtirishni qiyinlashtiradi.

Bu CLPS dasturi doirasidagi birinchi muvaffaqiyatsizlik emas. Avvalroq, 2019-yilda Orbit Beyond kompaniyasi bilan shartnoma bekor qilingan, 2022-yilda esa Masten Space Systems bankrot boʻlishi oqibatida yana bir loyiha toʻxtatilgan edi. Shunga qaramay, ispace kompaniyasi koinot dasturlarida ishtirok etishda davom etishini va kelajakdagi CLPS 2.0 tenderlarida qatnashish niyatida ekanini maʼlum qildi.