Sunʼiy intelekt yagona yakun emas: Olimlar sivilizatsiyalar taqdirining yangi modelini ishlab chiqdi

Insoniyat kelajagi faqatgina texnologik yuksalish yoki mutlaq tanazzuldan iborat emas. Olimlar tomonidan ishlab chiqilgan yangi gibrid model texnologik sivilizatsiyalarning rivojlanish yoʻli biz oʻylagandan koʻra murakkabroq ekanini koʻrsatdi. Tadqiqotga koʻra, jamiyatlar takroriy inqirozlar, tanazzul va qayta tiklanish bosqichlarini bosib oʻtishi mumkin, bu esa sunʼiy intellekt (AI) yoki global halokat yagona yakuniy nuqta emasligidan dalolat beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Tadqiqotchilar 1000 yillik davrni qamrab oluvchi 10 xil rivojlanish ssenariysini modellashtirishdi. Bunda nafaqat tashqi tahdidlar, balki ichki omillar — resurslarni sarflash darajasi, boshqaruv sifati va inqirozdan keyin oʻzini tiklash qobiliyati asosiy mezon qilib olindi. Mazkur model deterministik hisob-kitoblar va tasodifiy oʻzgarishlarni birlashtirgan holda, sivilizatsiyaning uzoq muddatli yashovchanligini tahlil qiladi.

Resurslar va tiklanish qobiliyati

Tadqiqotning eng muhim koʻrsatkichi "faollik ulushi" deb nomlandi. Bu koʻrsatkich sivilizatsiyaning yuqori texnologik darajani saqlab qolish vaqtini anglatadi. Turli ssenariylarda bu raqam 0,38 dan 1,00 gacha oʻzgargan. Yaʼni, ayrim jamiyatlar deyarli uzluksiz rivojlansa, boshqalari tez-tez texnologik imkoniyatlarini yoʻqotib, soʻngra ularni noldan tiklashga majbur boʻlgan.

Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, sivilizatsiyaning barqarorligiga eng kuchli taʼsir koʻrsatuvchi omil — bu resurslarning tugash tezligidir. Olimlar global xavf-xatarlarning oldini olishdan koʻra, resurslarni meʼyorida isteʼmol qilish jamiyatning omon qolishi uchun muhimroq ekanini aniqlashdi. Bu esa bugungi kunda global ekologik va energetik muammolar bilan kurashayotgan insoniyat uchun jiddiy signaldir.

Koinotdagi "jimjitlik" siri

Ushbu model nafaqat Yer kelajagi, balki oʻzga sayyoralik sivilizatsiyalarni izlash (SETI) loyihalari uchun ham yangi qarashlarni taqdim etadi. Agar sivilizatsiyalar muntazam ravishda faol va nofaol holatlarga oʻtib tursa, koinotdan signallar kelmayotgani u yerda hayot yoʻqligini anglatmaydi. Shunchaki, oʻsha sivilizatsiya ayni damda navbatdagi tanazzul yoki tiklanish bosqichida boʻlishi mumkin.

Ekspertlarning taʼkidlashicha, texnologik jamiyatlarning taqdiri faqatgina kutilmagan falokatlarga bogʻliq emas. Asosiy masʼuliyat resurslarni boshqarish va inqirozlardan toʻgʻri xulosa chiqara olish qobiliyatida yotadi. Model insoniyatga aniq bir bashorat bermaydi, biroq barqaror kelajak qurish uchun qaysi yoʻnalishlarga eʼtibor qaratish lozimligini koʻrsatib beradi.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, texnologik taraqqiyot choʻqqisiga chiqish — bu yakuniy gʻalaba emas. Haqiqiy muvaffaqiyat oʻsha darajani saqlab qolish va muqarrar inqirozlardan keyin yana oyoqqa tura olish sanʼatidir. Insoniyat uchun ChatGPT yoki boshqa ilgʻor texnologiyalar qanchalik muhim boʻlsa, tabiat bilan uygʻunlikda yashash ham shunchalik hayotiy zaruratdir.