Astanada havo taksisi uchdi: navbatda nima bo‘ladi?

Qozog‘iston poytaxti osmonida ilk bor yo‘lovchi tashishga mo‘ljallangan elektr havo taksisi namoyish parvozini amalga oshirdi. Bir uchuvchi va besh yo‘lovchiga mo‘ljallangan apparat 200 kilometrgacha uchishi mumkin — ammo bu hali Astana ko‘chalari uzra muntazam havo qatnovi boshlandi degani emas.

Yangi transport turini kundalik xizmatga aylantirish uchun qonunning o‘zi kamlik qiladi. Mamlakat oldida sertifikatlash, xavfsizlik, vertiportlar va raqamli havo harakatini boshqarish tizimini yaratishdek katta vazifalar turibdi.

Poytaxtdagi ilk parvoz qayerda o‘tkazildi?

Namoyish parvozi 24 iyul kuni Astanadagi «Qazanat» ot poygasi maydonida, «Kelajak o‘yinlari — 2026» xalqaro turniri dasturi doirasida tashkil etildi.

Tadbir Qozog‘istonning Alatau Advance Air Group Ltd. kompaniyasi va Xitoyning AutoFlight ishlab chiqaruvchisi hamkorligida o‘tkazildi. Osmonga AutoFlight Prosperity rusumli elektr vertikal uchish va qo‘nish apparati — eVTOL ko‘tarildi.

Astanadagi parvoz Qozog‘iston poytaxtida o‘tkazilgan birinchi havo taksisi namoyishi bo‘ldi.

Xavfsizlik talablariga muvofiq, sinov paytida apparat bortida yo‘lovchilar bo‘lmagan. Tashkilotchilar buni yangi havo kemasining parvoz xususiyatlari va tizimlar ishonchliligini baholash uchun qo‘llanadigan standart amaliyot sifatida izohladi.

Havo taksisi nimalarga qodir?

Namoyish etilgan AutoFlight Prosperity olti kishilik salonga ega:

• bir nafar uchuvchi;

• besh nafar yo‘lovchi;

• maksimal tezlik — soatiga 200 kilometrgacha;

• bir quvvatlanishdagi masofa — 200 kilometrgacha;

• elektr dvigatellari soni — 13 ta.

Apparat odatdagi uchish-qo‘nish yo‘lagiga muhtoj emas: u tik ko‘tarilib, belgilangan balandlikka yetgach samolyot kabi oldinga harakatlanadi. Ishlab chiqaruvchi va tashkilotchilar uning an’anaviy havo kemalariga nisbatan ancha past shovqinda ishlashi hamda parvoz paytida to‘g‘ridan to‘g‘ri karbonat angidrid chiqarmasligini ta’kidlamoqda.

Bu xususiyatlar kelajakda havo taksisidan shaharlararo qisqa qatnovlar, sayyohlik yo‘nalishlari, tezkor yuk yetkazish, tibbiy yordam va favqulodda vaziyatlarda foydalanish imkonini berishi mumkin.

Loyiha 1,5 yilda qanday bosqichga yetdi?

AAAG rahbari Sergey Xegayning aytishicha, jamoa bir yarim yil ichida xalqaro tajribani o‘rganishdan infratuzilma qurish va real namoyish parvozlarini tashkil etishgacha bo‘lgan yo‘lni bosib o‘tgan.

Uning ta’kidlashicha, havo taksisining o‘zi yangi tizimning faqat bir qismi hisoblanadi. To‘liq shahar havo mobilligini ishga tushirish uchun quyidagilar zarur:

• havo taksilari qo‘nadigan vertiportlar;

• raqamli parvoz boshqaruvi;

• havo harakatini muvofiqlashtirish tizimi;

• texnik xizmat ko‘rsatish markazlari;

• sertifikatlash va xavfsizlik standartlari;

• uchuvchi, muhandis va operatorlarni tayyorlash.

«Bu havo operatorlari, raqamli platformalar, texnik xizmat, apparatlarni yig‘ish, ehtiyot qismlar ishlab chiqarish va dasturiy ta’minotni birlashtiradigan yangi yuqori texnologiyali sanoatdir», — dedi Sergey Xegay.

Demak, loyiha bitta futuristik apparatni uchirish bilan cheklanmaydi. Reja butunlay yangi transport va texnologiya ekotizimini shakllantirishni ko‘zda tutmoqda.

Qozog‘iston havo taksilari uchun qonun qabul qildi

Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev 2026 yil 24 iyunda ilg‘or transport texnologiyalarini tartibga soluvchi qonunni imzoladi.

Hujjatda ilk bor:

• eVTOL apparatlarining huquqiy maqomi;

• vertiportlarning ishlash tartibi;

• shahar va mintaqaviy havo mobilligi tushunchalari;

• ishlab chiqaruvchi va operatorlarni sertifikatlash;

• uchuvchisiz havo harakatini raqamli boshqarish;

• kiberxavfsizlik talablari belgilandi.

Yangi huquqiy baza texnologiyani eksperimental namoyishlardan amaliy bozorga olib chiqish uchun zamin yaratadi. Biroq har bir apparat va operator baribir alohida sertifikatdan o‘tishi, parvoz yo‘nalishlari esa xavfsizlik talablariga moslashtirilishi kerak.

Bu Qozog‘istondagi birinchi sinov emas

Mamlakatda havo taksisining ilk namoyish parvozi 19 may kuni Alatau shahrida o‘tkazilgan edi. U yerda Qozog‘istonning birinchi to‘liq vertiporti va UAM Center Eurasia shahar havo mobilligi markazi barpo etilmoqda.

Astanadagi parvoz esa texnologiyani mamlakat poytaxtida keng jamoatchilikka ko‘rsatgan navbatdagi bosqich bo‘ldi. AAAG va AutoFlight o‘rtasida yana 50 ta V2000 va V5000 turkumidagi eVTOL apparatlarini yetkazib berish bo‘yicha memorandum ham imzolangan.

Havo taksisida qachon uchish mumkin bo‘ladi?

Hozircha Qozog‘istonda tijoriy havo taksisi qatnovlari boshlanadigan aniq sana e’lon qilinmagan. Namoyish parvozi texnologiya ishlayotganini ko‘rsatdi, ammo yo‘lovchi tashish uchun yana bir nechta bosqichdan o‘tish lozim:

• apparatni mahalliy sertifikatlash;

• vertiportlar tarmog‘ini qurish;

• xavfsiz parvoz yo‘laklarini belgilash;

• ob-havo va favqulodda vaziyatlar tartibini ishlab chiqish;

• uchuvchilar va texnik xodimlarni tayyorlash;

• xizmat narxi va sug‘urta mexanizmlarini belgilash.

Shu sabab Astana osmonidagi parvozni tayyor transport xizmati emas, kelajak tizimining birinchi ochiq namoyishi deb baholash to‘g‘riroq.

Bir paytlar smartfon ham fantastikadek tuyulgan. Endi navbat tirbandlik ustidan uchib o‘tishga kelmoqda — faqat qonun, xavfsizlik va infratuzilma texnologiya tezligiga yetib olsa bo‘ldi.