54 минг амалдор маоши KPIга боғланади: янги тизимда нима ўзгаради?

Ўзбекистонда давлат фуқаролик хизматчиларига иш ҳақи тўлаш тизимини тубдан ўзгартириш режалаштирилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёевга тақдим этилган таклифларга кўра, вазирлик, идора ва ҳокимликларда ишлайдиган қарийб 54 минг ходимнинг маоши ягона мезонлар асосида ҳисобланади.

Янги моделнинг асосий ғояси оддий: ходимнинг даромади қайси идорада ишлашига эмас, лавозимининг мураккаблиги, малакаси, масъулияти ва кўрсатган натижасига боғлиқ бўлиши керак. Бироқ бу ҳали кучга кирган тартиб эмас — тақдим этилган таклифлар асосида якуний норматив ҳужжат ишлаб чиқилиши лозим.

Маош бор, аммо лавозим маошининг улуши жуда кам

Амалдаги тизимда давлат хизматчисининг ойлик даромади кўплаб устама, мукофот ва қўшимча тўловлардан шаклланади. Айрим ҳолларда лавозим маошининг жами даромаддаги улуши 15 фоизга ҳам етмайди.

Натижада бир хил вазифани бажарадиган ходимлар турли вазирлик ёки идораларда кескин фарқ қилувчи маош олиши мумкин. Бюджетдан ташқари жамғармаси катта ташкилотларда қўшимча тўловлар кўпроқ, бундай имконияти бўлмаган идораларда эса камроқ бўлиб келган.

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳам амалдаги тизимда иш ҳақи миқдорларининг тарқоқлиги, бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан турли устамалар тўланиши ва лавозим маошининг умумий даромаддаги улуши пастлигини асосий муаммолар қаторида кўрсатган эди.

Янги тартибда даромаднинг асосий қисмини айнан лавозим маоши ташкил этиши кўзда тутилмоқда. Бу ходим учун ойлик даромадни олдиндан тушуниш, давлат учун эса иш ҳақи харажатларини очиқ ҳисоблаш имконини беради.

Ўнлаб устамалар ўрнига ягона тизим

Ҳозир давлат идораларида қўлланадиган ўнга яқин устама ва рағбатлантирувчи тўловларни қисқартириб, уларнинг ўрнига учта асосий тўлов турини қолдириш таклиф қилинган.

Давлат фуқаролик хизмати тўғрисидаги қонунчиликда иш ҳақининг базавий лавозим маоши, кўп йиллик хизмат ва малака даражаси учун тўловлар, KPI устамаси ҳамда ҳисобот даври якунлари бўйича рағбатлантиришдан шаклланиши белгиланган.

Якуний тартибда қайси устамалар бирлаштирилиши, уларнинг миқдори ва ҳисоблаш усули алоҳида белгилаб берилади. Аммо умумий йўналиш аниқ: мураккаб ва тушуниш қийин бўлган қўшимча тўловлар камайтирилиб, маош таркиби соддалаштирилади.

11 разряд ва 6 поғонали тўр жорий этилади

Барча давлат органлари учун 11 та разряд ва 6 та поғонадан иборат ягона иш ҳақи тўрини жорий қилиш режалаштирилмоқда.

Разряд лавозимнинг давлат бошқарувидаги ўрни, вазифалар мураккаблиги ва масъулият даражасини ҳисобга олиши кутилмоқда. Поғоналар эса бир хил лавозимдаги ходимларнинг тажрибаси, малакаси ва профессионал ўсишини фарқлаш имконини беради.

Масалан, икки вазирликда бир хил даражадаги бош мутахассис лавозими бўлса, уларнинг базавий маоши бир хил принцип асосида ҳисобланади. Идоранинг бойроқ жамғармаси ёки алоҳида ички тўлов тизими ҳал қилувчи омил бўлмайди.

Давлат хизматчилари маошини иш тажрибаси, илмий ва малака даражаси ҳамда натижадорлик асосида ягона принцип бўйича шакллантириш вазифаси 2025 йилда қабул қилинган давлат хизмати ислоҳоти ҳужжатларида ҳам белгиланган.

KPI маошнинг ҳаммасини эмас, натижага боғлиқ қисмини белгилайди

Янги тизим ҳақидаги хабарлар «амалдорлар бутун маошини KPI бўйича олади» деган тасаввур уйғотиши мумкин. Аслида таклифга кўра, лавозим маоши даромаднинг асосий ва барқарор қисми бўлиб қолади. KPI эса ходимнинг натижасига қараб тўланадиган рағбатлантирувчи қисмга таъсир қилади.

Ходим белгиланган вазифаларни бажарса ёки режадан юқори натижа кўрсатса, қўшимча тўлов олади. Самарадорлик паст бўлса, рағбатлантирувчи маблағ ҳам камаяди.

Амалда давлат фуқаролик хизматчиларини ой, чорак, ярим йил ёки йил якунларида энг муҳим самарадорлик кўрсаткичларини бажаргани учун рағбатлантириш механизми мавжуд.

Бироқ янги тизимнинг ишлаши KPI қандай белгиланишига боғлиқ. Агар баҳолаш фақат йиғилишлар сони, тайёрланган маълумотнома ёки юборилган хатлар билан ўлчанса, ислоҳот қоғозбозликнинг янги турига айланиб қолиши мумкин.

Натижа аҳолига кўрсатилган хизмат сифати, муаммони ҳал қилиш тезлиги, бюджет маблағларининг тежалиши ва соҳадаги аниқ ўзгаришлар билан баҳоланиши муҳим.

Сунъий интеллектни ўзлаштирганларга бонус берилиши мумкин

Таклифларда янги технологияларни, жумладан, сунъий интеллект воситаларини самарали ўзлаштирган ходимларни алоҳида рағбатлантириш ҳам назарда тутилган.

Бу компьютерда сунъий интеллект дастурини очган ҳар бир ходим автоматик равишда бонус олади, дегани эмас. Рағбат технологияни иш жараёнига татбиқ этиб, вақт ёки маблағни тежаган, хизмат сифатини оширган ва ўлчанадиган натижа кўрсатган мутахассисларга берилиши кутилмоқда.

Ўзбекистонда давлат органларининг рақамли трансформациясини баҳолашда сунъий интеллект технологияларини жорий этиш кўрсаткичларини инобатга олиш тартиби ҳам белгиланган.

Шу жиҳатдан янги тўлов тизими давлат идораларига фақат тажрибали эмас, рақамли кўникмаларга эга ёш кадрларни жалб қилиш воситасига ҳам айланиши мумкин.

Ўзгариш кимларга тегишли бўлади?

Таклифлар қарийб 54 минг нафар давлат фуқаролик хизматчисини қамраб олади. Улар қаторига:

— вазирлик ва идораларнинг марказий аппаратлари ходимлари;
— ҳудудий бошқармалар мутахассислари;
— вилоят, туман ва шаҳар ҳокимликлари ходимлари киради.

Бу рақам барча бюджет ташкилотлари ходимларини англатмайди. Ўқитувчилар, шифокорлар, маданият ва бошқа бюджет соҳалари вакиллари алоҳида меҳнатга ҳақ тўлаш тизимларига эга.

Маҳаллий ҳокимликларда KPI, лавозим маоши, малака даражаси ва бонусларга асосланган янгиланган тизим 2025 йилдан қўллана бошлаган. Энди шу тамойилларни давлат фуқаролик хизматининг бошқа бўғинларига ҳам ягона тартибда татбиқ этиш кўриб чиқилмоқда.

Маош ошадими ёки камаядими?

Ҳозирча барча ходимларнинг ойлиги қанчага ўзгариши ҳақида аниқ ҳисоб-китоб эълон қилинмаган. Янги тизим кимгадир маош ошиши, бошқа бир ходимда эса айрим устамалар қисқаришига олиб келиши мумкин.

Асосий мақсад ҳаммага бир хил сумма тўлаш эмас. Бир хил даражадаги вазифа учун ягона базавий ёндашувни белгилаш ва юқори натижа кўрсатган ходимга кўпроқ даромад олиш имконини яратиш кўзда тутилган.

Президент таклифларни ишлаб чиқишда адолат, шаффофлик ва самарадорлик тамойилларини таъминлаш, маошни ходимнинг малакаси ҳамда зиммасидаги масъулият билан боғлаш зарурлигини таъкидлади.

Ислоҳотнинг ҳақиқий натижаси янги тариф жадвалида эмас, бир саволга бериладиган жавобда кўринади: KPI қоғоздаги чиройли ҳисоботни ўлчайдими ёки одамлар кундалик ҳаётида сезадиган ўзгаришни? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингиз ҳамда дўстларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!