Исроил–Туркия таранглиги: Сурияда янги хавфли сценарий пайдо бўлди...

Исроил ва Туркия ўртасидаги зиддият Сурия ҳудудида яна бир хавфли босқичга ўтиши мумкин. Исроилнинг Идлиб яқинидаги Сурия ҳарбий инфратузилмасига зарба бериши ортидан Анқаранинг Суриядаги ҳарбий фаолиятига нисбатан Қуддуснинг муносабати янада кескинлашган.

Айрим исроил манбаларида эса масала фақат Сурия объектларига зарба бериш билан чекланмаслиги, Туркия ҳарбийлари бевосита нишонга айланиши эҳтимоли ҳам муҳокама қилинмоқда.

Бу сценарий амалга ошса, можаро икки давлат ўртасидаги тўғридан-тўғри қарама-қаршилик хавфини жиддий ошириши мумкин.

1. Идлибда нима содир бўлди?

18 август куни Идлибдаги Сурия ҳарбий авиабазасига саккизта зарба берилгани ҳақида хабар тарқалди.

Зарбалар авиабазанинг учиш-қўниш йўлаги ва бир қатор ҳарбий объектларга қаратилган.

Исроил нашри Israel Hayom бу ҳужумнинг асосий жиҳати зарба берилган объектлар эмас, балки нишонга олинмаган объектлар — Туркия ҳарбийлари эканини таъкидлаган.

Исроил позициясига кўра, Сурия Туркия қўшинларини мазкур ҳудудга жойлаштириш орқали аввалги хавфсизлик келишувларидаги мавжуд ҳолатни ўзгартиришга уринмоқда.

2. Нега Исроил Туркия қўшинларини хавф сифатида кўрмоқда?

Исроил талқинига кўра, асосий хавф Туркия ҳарбийлари Сурияда жойлашганидан кейин эмас, балки уларни қабул қилиш учун зарур инфратузилма яратилганидан бошланади.

Қуддуснинг мантиғи шундай: таҳдид пайдо бўлишини кутиш ўрнига, унинг ҳарбий инфратузилмасини олдиндан йўқ қилиш.

Шу сабабли Исроил Туркия ҳарбийлари, самолётлари, радарлари ёки ҳаво мудофаа тизимлари Сурияга келиб жойлашишидан аввал авиабаза инфратузилмасига зарба бергани ҳақидаги позиция илгари сурилмоқда.

Бироқ айнан шу ёндашув минтақадаги тарангликни янада кучайтириши мумкин.

3. Энг катта хавф — НАТО омили

Агар Туркия ҳарбийлари Сурияда Исроил зарбасига учраса, энг катта савол НАТОнинг позицияси қандай бўлиши ҳақида пайдо бўлади.

Israel Hayom таҳлилида НАТО шартномасининг 5-моддасига алоҳида эътибор қаратилган.

Ушбу модда иттифоқ аъзоларидан бирига қуролли ҳужум қилинганда жамоавий мудофаа тамойилини назарда тутади. Бироқ мақолада таъкидланишича, бу механизм автоматик тарзда ҳар қандай вазиятда бир хил ишламайди.

Айниқса, ҳодиса НАТОга аъзо давлат ҳудудидан ташқарида, масалан, Сурияда содир бўлса, ҳуқуқий ва сиёсий баҳслар янада мураккаблашади.

4. Турк аскари Сурияда пайдо бўлса, нима ўзгаради?

Исроил нашрининг таҳлилидаги энг жиддий сценарий ҳам шу.

Ҳозир Исроил Суриядаги объектларга зарба бериши мумкин. Аммо агар ўша ҳудудда Туркия ҳарбийлари жойлашса, ҳар қандай кейинги ҳужум икки давлат ҳарбийлари ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув хавфини келтириб чиқаради.

Шу сабабли Туркиянинг Суриядаги ҳарбий инфратузилмаси кенгайиши Исроил учун оддий геосиёсий масала эмас, балки хавфсизлик муаммосига айланмоқда.

5. Анқаранинг Суриядаги режалари нима?

Туркиянинг Суриядаги иштироки сўнгги йилларда фақат сиёсий таъсир билан чекланиб қолмаяпти.

Israel Hayom маълумотларига кўра, Анқара Сурия ҳарбий кучларини ўқитиш ва мамлакат ҳарбий институтларини қайта тиклашда иштирок этмоқда.

Нашрда, шунингдек, 2025 йилда турк ҳарбий гуруҳлари Т4, Палмира ва Ҳама ҳудудларини Туркия ҳарбий кучларини жойлаштириш мумкин бўлган нуқталар сифатида ўргангани ҳақида ёзилган.

Агар бу режалар амалга ошса, Туркиянинг Суриядаги ҳарбий мавжудлиги янада кучайиши мумкин.

6. АҚШ қандай позицияда?

Мазкур вазият Вашингтон учун ҳам мураккаб дипломатик муаммо яратади.

АҚШнинг Туркиядаги элчиси ва Сурия бўйича махсус вакили Том Баррак Исроил зарбасини «кераксиз эскалация» деб баҳолаган.

Бироқ бу баҳо Суриядаги мавжуд ҳарбий вазиятни ўзгартиришга уринишлар фонида билдирилган.

Шу тариқа Вашингтон бир вақтнинг ўзида икки НАТО иттифоқчиси — Исроил ва Туркия ўртасидаги тарангликни назорат қилишга мажбур бўлиши мумкин.

7. Энг хавфли сценарий ҳали амалга ошгани йўқ

Ҳозирги вазиятни тўғридан-тўғри Исроил–Туркия уруши бошланди, деб баҳолашга асос йўқ.

Аммо Сурияда икки давлатнинг манфаатлари тобора кўпроқ бир ҳудудда тўқнаш келмоқда.

Бир томонда — Исроилнинг ўз хавфсизлиги учун Суриядаги ҳарбий инфратузилмага нисбатан олдиндан зарба бериш сиёсати.

Иккинчи томонда — Туркиянинг Сурияда ўз ҳарбий ва сиёсий таъсирини кучайтиришга интилиши.

Бу икки ёндашув бир нуқтада тўқнашса, кичик бир ҳодиса ҳам катта минтақавий инқирозга айланиши мумкин.

Хулоса: Сурия яна катта кучлар тўқнашув майдонига айланмоқда

Идлибдаги зарбалар ортидан Исроил ва Туркия ўртасидаги зиддият янги босқичга чиқиши мумкинлиги ҳақида баҳслар кучайди.

Ҳозирча асосий хавф — Туркия ҳарбийлари Сурияда доимий жойлашиб, Исроилнинг ҳарбий амалиётлари билан тўғридан-тўғри тўқнаш келиши.

Бундай ҳолатда масала фақат Исроил ва Туркия муносабатлари доирасидан чиқиб, НАТО, АҚШ ва Суриядаги бошқа кучларни ҳам янада мураккаб вазиятга олиб кириши мумкин.

Шунинг учун Идлибдаги ҳар бир янги ҳарбий қадам энди оддий операция эмас — минтақадаги кучлар мувозанатини ўзгартириши мумкин бўлган ҳаракат сифатида баҳоланмоқда.

Сизнингча, Исроилнинг Суриядаги бундай превентив зарбалари Анқаранинг минтақадаги режаларини тўхтата оладими ёки Яқин Шарқда тўғридан-тўғри ҳарбий тўқнашув хавфини янада оширадими?

Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва минтақадаги кескин геосиёсий ўзгаришларни кузатиб борувчи яқинларингизга ушбу муҳим хабарни улашинг!