Сувсиз қолса тошдек қотиб, сув тегса тириладиган балиқ (видео)

Табиатда шундай жонзотлар борки, уларнинг яшаш қобилияти ҳатто олимларни ҳам ҳайратга солади. Африкада учрайдиган ўпкабалиқ эса қурғоқчиликка мослашиш борасида энг ғайриоддий мавжудотлардан бири ҳисобланади.

У сув ҳавзаси қуриб, атрофда намлик деярли қолмаганида ўлиб қолмайди. Аксинча, ўз танасини ҳимоя қилиш учун ғаройиб «омон қолиш режими»ни ишга туширади.

Сув йўқолса, балиқ ҳам «йўқолади»

Қурғоқчилик бошланганда ўпкабалиқ лойга чуқурроқ кириб олади. Кейин танасидан кўп миқдорда шиллиқ модда ажратиб, ўзини махсус қобиқ билан ўрайди.

Сув буғланиб кетиши билан шиллиқ модда қуриб, балиқ атрофида қаттиқ, пиллага ўхшаш қоплама ҳосил қилади. Ташқаридан қараганда эса у ҳақиқатан ҳам қотиб қолган, жонсиз жисмни эслатади.

Аммо балиқ тирик бўлади.

Унинг модда алмашинуви, юрак уриши ва бошқа ҳаётий жараёнлари кескин секинлашади. Овқатланиш ва ҳаракат ҳам деярли тўхтайди. Шу тариқа у сувсиз ва озиқ-овқатсиз узоқ вақт яшай олади. Айрим африка ўпкабалиқлари бу ҳолатда йиллаб қолиши мумкин.

Сув тегса, «уйғониб» кетади

Бу жонзотнинг энг ҳайратланарли хусусияти эса шундан кейин бошланади.

Ёмғирлар қайтиб, қуриб қолган сув ҳавзаси яна сувга тўлса, ўпкабалиқ аста-секин «уйғонади». Сув таъсирида уни ўраб турган қуриб қолган шиллиқ қобиқ юмшайди ва балиқ ундан чиқиб, яна ҳаракатлана бошлайди. Тадқиқотларда сув қўшилгандан кейин ўпкабалиқлар қисқа вақт ичида таъсирга жавоб қайтара бошлагани ва кейин нормал ҳаракат ҳамда озиқланишга қайтгани кузатилган.

Шунинг учун уни оддий балиқлардан фарқли равишда сувсизликка чидамли тирик «капсула» дейиш мумкин.

У ҳатто ҳаводан нафас олади

Ўпкабалиқнинг яна бир ноодатий хусусияти — у нафақат жабралари, балки ўпкаси орқали ҳам нафас олади.

Қурғоқчилик даврида жабралар нормал ишлай олмай қолади ва балиқ асосан ўпкаси орқали ҳаводан кислород олади. Бу хусусият унга сувсиз муҳитда омон қолиш имконини беради.

Олимлар унинг ушбу қобилиятини сувдан қуруқликка ўтиш жараёнини тушуниш учун ҳам муҳим деб ҳисоблайди. Ўпкабалиқлар эволюция нуқтаи назаридан жуда қадимий гуруҳ бўлиб, уларнинг аждодлари юз миллионлаб йиллар аввал мавжуд бўлган.