Энг йирик нефть битими: Трамп глобал бозорни ларзага солган келишувни эълон қилди

Жаҳон энергетика ва геосиёсий харитасини тубдан ўзгартириб юборадиган тарихий воқеа юз берди. АҚШ Президенти Дональд Трамп Вашингтон ва Каракас ўртасида инсоният тарихидаги энг йирик нефть шартномаси имзоланганини расман эълон қилди. Келишувга кўра, Америка томони умумий тасдиқланган захираси 65 миллиард баррелдан ортиқ бўлган 17 та улкан стратегик кон устидан мажоритар назоратни қўлга киритди.

Венесуэла президенти вазифасини бажарувчи Делси Родригес ушбу битимни миллий иқтисодиётни қайта тиклашга қаратилган «тарихий қадам» деб атади. Мазкур лойиҳаларга 100 миллиард доллардан зиёд инвестиция жалб этилиши ва давлат ғазнасига 209 миллиард доллардан кўпроқ солиқ тушумлари келиши кутилмоқда.

100 йиллик назорат ва 55 фоизлик механизм: Битим шартлари қандай?

Associated Press ва Reuters агентликларининг дипломатик манбаларига кўра, келишув мисли кўрилмаган шартлар асосида амалга оширилмоқда:

• 100 йилга берилган конлар: АҚШ ва номи ҳозирча очиқланмаган етакчи хусусий оператор иштирокида тузилаётган янги тузилмага 17 та нефть конини ўзлаштириш ҳуқуқи нақ 100 йил муддатга берилади;

• 55 фоизлик мажоритар назорат: Бу кўрсаткич тўғридан-тўғри мулкдорликни эмас, балки капиталдаги АҚШ улуши ва қазиб олинган хомашёнинг муайян қисмини таннархида харид қилиш ҳуқуқини ўз ичига олади;

• Армия ва Стратегик захира манбаи: Имтиёзли шартларда олинадиган арзон нефть АҚШнинг Стратегик нефть резервини тўлдиришга ҳамда АҚШ Қуролли кучларининг ёқилғи эҳтиёжларини узлуксиз таъминлашга йўналтирилади;

• Солиқ тўловчилар пули сарфланмайди: Трампнинг таъкидлашича, лойиҳани молиялаштириш тўлиқ хусусий бизнес ҳисобидан қопланади. Музокараларда Давлат котиби Марко Рубио ва Пентагон раҳбари Пит Ҳегсет бевосита иштирок этган.

Мадуронинг қўлга олинишидан бошлаб янги қонунчиликкача

Ушбу мега-битим жорий йилнинг 3 январида содир бўлган драматик воқеаларнинг мантиқий давоми бўлди:

• Ҳокимият алмашуви: АҚШ ҳарбийларининг махсус операцияси натижасида собиқ етакчи Николас Мадуро рафиқаси билан қўлга олиниб, АҚШга олиб кетилган ва унга наркотерроризм бўйича расмий айблов қўйилган эди;

• Қонунларнинг ўзгартирилиши: Ҳокимият тепасига келган Делси Родригес нефть қонунчилигини тубдан ислоҳ қилди. Хорижий ва хусусий компанияларга мустақил равишда нефть сотиш, даромадни эркин тасарруф этиш ва қўшма корхоналар тузишга кенг йўл очиб берилди.

ОПЕКда тарихий бўлиниш: Венесуэла ташкилотдан чиқадими?

Bloomberg нашрининг берган маълумотларига кўра, Каракасда яна бир глобал сиёсий қарор тайёрланмоқда:

• Асосчи давлатнинг чиқиши: 1960 йилда Саудия Арабистони, Эрон, Ироқ ва Кувайт билан биргаликда ОПЕК картелига асос солган Венесуэла ташкилотни бутунлай тарк этиш вариантини кўриб чиқмоқда;

• Бозордаги кучлар нисбати: Агар Каракас картелдан чиқса, у ОПЕК тарихида ташкилотни тарк этган биринчи таъсисчи давлатга айланади ва жаҳон нефть бозоридаги нарх сиёсати тубдан янгиланади.