АҚШ судида мисли кўрилмаган воқеа: Ўлим жазосини кутган эркакнинг айбсизлиги исботланди

АҚШ суд-ҳуқуқ тизими тарихидаги энг шов-шувли ва узоқ давом этган ишлардан бири кутилмаган бурилиш билан якунланди. Юта штатида оғир жиноятда айбланиб, 41 йил давомида ўлим жазоси ижросини кутиб ётган эркак гаров эвазига озодликка чиқарилди.

Инсон умрининг ярмидан кўпини панжара ортида, ҳар куни қатл хавфи остида ўтказган маҳкумнинг тақдири замонавий генетик экспертиза туфайли тубдан ўзгарди.

1985 йилги қотиллик ва кечиккан генетик исбот

Ҳодиса тафсилотларига кўра, фуқаро 1985 йилда содир этилган шафқатсиз қотилликда айбдор деб топилиб, олий жазо — ўлим ҳукмига ҳукм қилинган эди. Ўша давр криминалистикаси бугунгидек ривожланмагани сабабли, иш бўйича чиқарилган қарор ўнлаб йиллар давомида ўз кучида қолиб келди.

Бироқ янги суд суриштирувлари ва илғор технологиялар доирасида ўтказилган қайта текширувлар ҳақиқий адолат қарор топишига йўл очди:

• Ашёвий далиллар қайта кўрилди: Жиноят жойидан сақлаб қолинган биологик ашёвий далиллар замонавий ДНК экспертизасидан ўтказилди.

• Мутлақ номувофиқлик: Таҳлил натижалари қотиллик содир этилган ҳудуддаги ДНК излари 41 йилдан бери маҳкумликда сақланаётган шахснинг ДНК профилига умуман тўғри келмаслигини кўрсатди.

• Озодликка йўл: Ушбу инкор этиб бўлмас далил асосида суд маҳкумни гаров эвазига қамоқхонадан озод қилиш тўғрисида қарор чиқарди.

Суд хатолари ва тизимдаги жиддий саволлар

Ушбу ҳодиса АҚШ жамоатчилигида ва ҳуқуқ ҳимоячилари ўртасида ўлим жазосининг қўлланилиши юзасидан кескин баҳсларни қайтадан алангалатди.

Тўрт ўн йиллик умрини ўлим камерасида («death row») ўтказган шахснинг айбсизлиги эҳтимоли нафақат адолатнинг кечикканини, балки суд хатоси туфайли бегуноҳ инсонлар олий жазога маҳкум этилиши хавфи нақадар юқори эканини яна бир бор кўрсатмоқда. Айни дамда маҳаллий прокуратура ва тергов органлари мазкур иш бўйича якуний ҳуқуқий хулосаларни тайёрламоқда.