АҚШда 6%, биздачи: Ўзбекистонликлар топган пулининг қанча қисмини еб-ичишга сарфлайди?

Ўзбекистон аҳолиси ўз истеъмол харажатларининг салмоқли қисмини — ўртача 44,8 фоизини (яхлитланганда қарийб 45 фоиз) фақат кундалик озиқ-овқат маҳсулотларига сарфламоқда. АҚШ Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (USDA Economic Research Service) тадқиқотларига таяниб тайёрланган глобал рейтинг харитаси бу кўрсаткични тасдиқлайди.

Тақдим этилган инфографикага кўра, Ўзбекистон оилавий бюджетдан озиқ-овқатга энг катта улуш ажратадиган дунёнинг энг юқори 10 та давлати рўйхатида 7-ўринда қайд этилган. Эътиборли жиҳати, миллий статистика бундан-да жиддийроқ кўрсаткични қайд этмоқда: Ўзбекистон Давлат статистика агентлигининг ички уй хўжаликлари кузатувларига кўра, амалда бу рақам харажатларнинг 56,5 фоизигача етиши мумкин.

Энгель қонуни нима дейди ва бу нега муҳим кўрсаткич?

Иқтисодиёт фанида машҳур Энгель қонуни мавжуд бўлиб, у аҳолининг ҳақиқий фаровонлик даражасини баҳолашда бош мезон ҳисобланади:

• Даромад ва ошқозон мутаносиблиги: Оила ёки жамиятнинг реал даромади қанчалик паст бўлса, унинг кундалик бюджетида таом ва маҳсулотлар учун ажратиладиган фоиз шунчалик улкан бўлади;

• Ривожланиш чеклови: Даромад юқори бўлган сари, озиқ-овқатнинг улуши кескин камайиб боради ва ортган маблағлар фарзандлар таълими, сифатли соғлиқни сақлаш, саёҳат, шахсий қулайлик ва келажак учун жамғармаларга йўналтирилади;

• Инфляция хавфи: Озиқ-овқат харажатларининг юқорилиги мамлакат аҳолиси бозордаги нарх-наво ўзгаришлари ва озиқ-овқат инфляциясига ниҳоятда таъсирчан ва заиф эканини англатади.

Дунё мамлакатларидаги ҳолат: Ривожланган давлатлар билан кескин фарқ

Мазкур ҳисоб-китоблар фақат уйда истеъмол қилиш учун харид қилинадиган маҳсулотларни ўз ичига олган бўлиб, унга ресторан, қаҳвахоналар, спиртли ичимликлар ва тамаки харажатлари киритилмаган:

• Озиқ-овқатга энг кўп пул сарфловчи ТОП-10 мамлакат (инфографика бўйича):

  1. Нигерия — 56%

  2. Мьянма — 55%

  3. Лаос — 54%

  4. Кения — 49%

  5. Туркманистон — 46%

  6. Танзания — 46%

  7. Ўзбекистон — 45% (аниғи 44,8%)

  8. Камерун — 43%

  9. Кот-д'Ивуар — 43%

  10. Қозоғистон — 42% (аниғи 41,7%)

• Қўшнилар ва ривожланган давлатлар кўрсаткичлари:

  • МДҲ ва яқин давлатлар: Украина — 42% (41,6%), Беларусь — 30,6%, Россия — 26% (25,7%), Туркия — 22%;

  • Етакчи иқтисодиётлар: АҚШ аҳолиси ўз харажатларининг бор-йўғи 6% қисмини озиқ-овқатга сарфлайди. Буюк Британия ва Ирландияда бу кўрсаткич 8%, Германия ва Норвегияда 12%, Франция ва Японияда эса мос равишда 13% ва 16%ни ташкил этади.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, Ўзбекистонда аҳоли фаровонлигини юксалтиришнинг бош омили — аҳолининг реал даромадлари ўсишини таъминлаш ва озиқ-овқат бозорида нархлар барқарорлигини кафолатловчи ички рақобатни кучайтиришдир.