Рақамли молия тизимида хавфсизлик масаласи кун сайин долзарб тус олмоқда. Самарқанд вилоятида рўй берган навбатдаги ҳолат эса банк мижозлари учун жиддий сигнал бўлиши билан бирга, янги қонунчилик ўзгаришларининг нақадар муҳим эканини ҳам кўрсатди.
Самарқанд вилояти Оқдарё туманида банк тизимига дахлдор фирибгарлик ҳолати аниқланди. Тергов маълумотларига кўра, банк мутахассиси Х.Т. фуқаро Ж.Ш.нинг ишончига кириб, унга 17 миллион сўм кредит олиб беришни ваъда қилган. Аммо амалда у мижоз номига 50 миллион сўм кредит расмийлаштириб, маблағнинг 33 миллион сўмини яширинча нақдлаштириб олган.
Энг хавфлиси, жабрланувчига банк томонидан фақат 17 миллион сўм ажратилгани ҳақида нотўғри маълумот берилган. Ўтказилган текширув натижасида ноқонуний равишда ўзлаштирилган маблағлар қайтарилиши таъминланди. Шу билан бирга, ушбу ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 168-моддаси асосида жиноят иши қўзғатилди.
Мазкур воқеа ортидан яна бир муҳим янгилик эълон қилинди. Адлия вазирлиги ва Марказий банк томонидан рўйхатдан ўтказилган янги тартиб банк мижозлари учун ҳимоя механизмини кучайтирди.
Янги қоидаларга мувофиқ, агар фуқаро номига фирибгарлик йўли билан онлайн кредит расмийлаштирилган бўлса ва у тергов ёки суд томонидан «жабрланувчи» деб тан олинса, банк ушбу кредит бўйича қарз ва фоизларни ундиришни дарҳол тўхтатиши шарт.
Бундан ташқари, етказилган зарар энди жабрланувчидан эмас, балки айбдор шахсдан ундирилади. Яъни банк ўз йўқотишларини фирибгарлик содир этган шахсдан регресс тартибида қайтариб олади. Агар тергов жараёнида фирибгарлик тасдиқланмаса, банк одатий тартибда тўловларни талаб қилишни давом эттириши мумкин.
Бу ҳолат шуни кўрсатадики, ҳатто банк тизимида ишлайдиган айрим шахсларга ҳам кўр-кўрона ишониш хавфли бўлиши мумкин. Шу боис, мутахассислар мижозларга доим ҳушёр бўлишни тавсия қилмоқда.
Банк картасига тушган маблағларни мустақил равишда текшириш, кредит шартномаларини диққат билан ўқиш ва ҳар бир рақамга эътибор қаратиш муҳим. Агар шубҳали ҳолатга дуч келсангиз, дарҳол ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиб, «жабрланувчи» мақомини олиш орқали ўзингизни ноқонуний қарз юкидан ҳимоя қилишингиз мумкин.
Қисқача айтганда, Самарқанддаги ушбу воқеа — огоҳлантириш ҳам, сабоқ ҳам. Янги қонунчилик эса фуқароларни молиявий фирибгарликдан ҳимоя қилишда муҳим қадам бўлиб хизмат қилмоқда.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
